Shloka 5
Gavāṃ Māhātmya — Go-dāna, Yajña-ādhāra, and Goloka
Brahmā–Indra–Surabhi Itihāsa
वसिष्ठजी कहते हैं--मानद परंतप! प्राचीन कालमें जब गौओंकी सृष्टि हुई थी
vasiṣṭha uvāca—mānadā parantapa! prācīne kāle yadā gāvaḥ sṛṣṭāḥ, tadā tā gāvaḥ lakṣaṃ varṣāṇi ghoraṃ tapaś cakruḥ. tāsāṃ tapasaḥ prayojanam idaṃ āsīt—vayaṃ śreṣṭhatāṃ prāpnuyāma; asmin jagati yāvatyo dakṣiṇā-yogyā vastavaḥ santi, tāsu sarvāsu vayam uttamāḥ syāma; kenacid doṣeṇa na lipyema; asmākaṃ gomayena snāne kṛte sadā sarve janāḥ pavitrāḥ syuḥ; devā manuṣyāś ca śaucārthaṃ nityaṃ asmākaṃ gomayam upayuñjīran; sarvaṃ carācaraṃ jagad api asmākaṃ gomayena pavitraṃ bhavet; asmākaṃ dānaṃ kurvāṇā manuṣyā asmākam eva lokaṃ (golokaṃ) yāyuḥ. tataḥ teṣāṃ tapasi samāpte svayaṃprabhuḥ brahmā tābhyo varaṃ dadau—“evaṃ bhavatu; yuṣmākaṃ manogatasaṅkalpaḥ paripūrṇaḥ syāt; yūyaṃ ca sarvajagajjīvān uddharata” iti.
વસિષ્ઠે કહ્યું—હે માનદ, હે પરંતપ! પ્રાચીન કાળમાં જ્યારે ગાયોનું સર્જન થયું, ત્યારે તે ગાયોએ એક લાખ વર્ષ સુધી અતિ કઠોર તપ કર્યું. તેમનો સંકલ્પ એવો હતો—‘અમે શ્રેષ્ઠતા પ્રાપ્ત કરીએ. આ જગતમાં દક્ષિણારૂપે આપવાને યોગ્ય જેટલી વસ્તુઓ છે, તેમાં સર્વમાં અમે ઉત્તમ ગણાઈએ. કોઈ દોષથી લિપ્ત ન થઈએ. અમારા ગોબરથી સ્નાન કરવાથી લોકો સદા પવિત્ર થાય. પવિત્રતા માટે દેવો અને મનુષ્યો સતત અમારા ગોબરનો ઉપયોગ કરે. સર્વ સ્થાવર-ચર પ્રાણી તેનાથી શુદ્ધ થાય, અને જે ગાયનું દાન કરે તે અમારા જ લોક—ગોલોક—ને પામે.’ તેમની તપસ્યા પૂર્ણ થતાં સ્વયં બ્રહ્માએ વર આપ્યો—‘તથાસ્તુ. તમારા હૃદયનો સંકલ્પ પૂર્ણ થાઓ. તમે સમગ્ર જગતના જીવોનો ઉદ્ધાર કરતી રહો.’
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The passage elevates the cow as a supreme object of dāna and a vehicle of ritual and moral purification: through tapas the cows become instruments for the world’s śauca (purity) and for the spiritual uplift of beings, and go-dāna is linked with attaining a higher realm (Goloka).
Vasiṣṭha recounts an origin-story: newly created cows perform a long, severe austerity with specific wishes—preeminence among gifts, freedom from fault, and universal purifying power through gomaya. Brahmā appears at the completion of their tapas and grants the boon, commissioning them to continue uplifting all creatures.