Shloka 27
Brāhmaṇa-vandana: Criteria for Veneration, Disciplined Speech, and Protective Kingship (अनुशासनपर्व, अध्याय ८)
भूय: स्यादुभयं दत्तं ब्राह्मणाद् यदकोपनात् । कुर्यादुभयत: शेषं दत्तशेषं न शेषयेत्
bhūyaḥ syād ubhayaṁ dattaṁ brāhmaṇād yad akopanāt | kuryād ubhayataḥ śeṣaṁ dattaśeṣaṁ na śeṣayet ||
ભીષ્મે કહ્યું—“ફરી સાંભળો: ક્રોધરહિત બ્રાહ્મણમાંથી જે શક્તિ પ્રગટે છે તે દ્વિગુણ અસરકારક બને છે. બન્ને તરફથી તેજ અને તપોબળનો પ્રયોગ થાય તો થોડું શેષ રહી શકે; પરંતુ ક્ષમાશીલ બ્રાહ્મણ દ્વારા અટકાવ્યા પછી જે ક્ષત્રિય-તેજ બચી રહે—તે જો સાચા તેજસ્વી બ્રાહ્મણ પર વાપરવામાં આવે, તો તે પ્રતિહત થઈ સંપૂર્ણ નાશ પામે છે; રત્તી ભર પણ શેષ રહેતું નથી।”
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Anger-driven power is self-defeating: a Brahmin’s calm forbearance (akrodha, kṣānti) neutralizes hostile tejas/tapas, and any residual aggressive force, when turned against true spiritual brilliance, rebounds and is completely destroyed. The verse elevates self-control over retaliatory fury.
Bhishma is instructing on the dynamics of spiritual and moral power between social orders: the Kshatriya’s aggressive ‘fire’ (tejas/tapas used as force) is checked by a patient Brahmin; if the Kshatriya then tries to use what remains against a truly radiant Brahmin, that force is repelled and extinguished entirely.