Shloka 40
गोप्रदानगुणाः तथा कपिलागोविधानम्
Merits of Cow-Gift and the Origin-Account of Kapilā Cows
वृत्तिग्लाने सीदति चातिमात्रं कृष्यर्थ वा होम्यहेतो: प्रसूते: । गुर्वर्थ वा बालसंवृद्धये वा धेनुं दद्याद् देशकालेडविशिष्टे
vṛttiglāne sīdati cātimātraṃ kṛṣyarthaṃ vā homyahetoḥ prasūteḥ | gurvarthaṃ vā bālasaṃvṛddhaye vā dhenuṃ dadyād deśakāle ’viśiṣṭe ||
ભીષ્મ બોલ્યા—જેની જીવિકા ક્ષીણ થઈ ગઈ હોય અને જે અત્યંત કષ્ટમાં હોય, એવા બ્રાહ્મણને સામાન્ય દેશ-કાળમાં પણ દૂધ આપતી ગાય દાન કરવી જોઈએ. તેમજ ખેતી માટે, હોમ-સામગ્રી માટે, પ્રસૂતા સ્ત્રીના પોષણ માટે, ગુરુદક્ષિણ માટે અથવા બાળકના પાલન માટે પણ—સામાન્ય દેશ-કાળમાં દૂધાળ ગાયનું દાન યોગ્ય છે.
पितामह उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that gifting a milch cow is a highly meritorious and socially sustaining form of dāna, recommended even in ordinary circumstances when it relieves severe livelihood distress or supports essential duties—farming, Vedic rites, postpartum care, guru-dakṣiṇā, and child-rearing.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma, especially the ethics of giving. Here he specifies practical situations where donating a milk-giving cow is appropriate and beneficial, emphasizing compassion and maintenance of household and ritual life.