Shloka 5
Adhyāya 57: Tapas–Dāna Phala
On the Fruits of Austerity and Giving
भारत! उस समय राजा कुशिकने वहाँ शिल्पियोंके अभिप्रायके अनुसार निर्मित और भी बहुत-से दिव्य पदार्थ देखे। कहीं चाँदीके शिखरोंसे सुशोभित पर्वत, कहीं कमलोंसे भरे सरोवर, कहीं भाँति-भाँतिकी चित्रशालाएँ तथा तोरण शोभा पा रहे थे। भूमिपर कहीं सोनेसे मढ़ा हुआ पक्का फर्श और कहीं हरी-हरी घासकी बहार थी ।।
bhārata! tadā rājā kuśiko tatra śilpinām abhiprāyānusāreṇa nirmitaṃ bahuvidhaṃ divyaṃ dravyajātaṃ dadarśa—kvacit rajataśikharaiḥ śobhitāḥ parvatāḥ, kvacit kamalapūrṇāni sarāṃsi, kvacit citraśālāḥ toraṇāni ca virājante; bhūmau kvacit suvarṇamaṇḍitaṃ dṛḍhaṃ talaṃ, kvacit haritaharitā tṛṇarājiḥ. sahakārān praphullāṃś ca ketakoddālakān varān | aśokān sahakundāṃś ca phullāṃś caivātimuktakān ||
ભીષ્મે કહ્યું—હે ભારત, તે સમયે રાજા કુશિકે ત્યાં શિલ્પીઓના અભિપ્રાય મુજબ રચાયેલા અનેક દિવ્ય પદાર્થો જોયા. ક્યાંક રૂપાળી શિખરોવાળા પર્વતો, ક્યાંક કમળોથી ભરેલાં સરોવરો; ક્યાંક નાનાવિધ ચિત્રશાળાઓ અને શોભાયમાન તોરણો. જમીન પર ક્યાંક સોનાથી મઢેલો દૃઢ ફરસ, અને ક્યાંક લીલી ઘાસની છટા. આંબામાં મોર આવ્યો હતો; કેતક, ઉદ્દાલક, અશોક-કુંદ અને ખીલેલા અતિમુક્તક પણ દેખાતા—એથી આખું સ્થાન સમૃદ્ધિ અને મંગળનું સુવ્યવસ્થિત દર્શન લાગતું હતું.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage underscores a dharmic ideal of kingship where prosperity and beauty are not mere luxury but signs of ordered governance and auspiciousness—human skill (śilpa) aligned with right intention produces a harmonious environment that supports ethical life.
Bhishma describes how King Kushika beholds a marvelously constructed setting: silver-peaked mountains, lotus lakes, painted halls, ornate gateways, gold-laid floors, green grass, and many blossoming trees—an immersive vision of cultivated, almost celestial splendour.