Shloka 33
Cyavana’s Water-Vow and the Ethics of Cohabitation (स्नेह-सम्वास-धर्मः)
न तस्यां जातु तिष्ठन्त्यामन्या तत् कर्तुमहति । ब्राह्मणी त्वेव कुर्याद् वा ब्राह्मणस्य युधिष्ठिर
na tasyāṃ jātu tiṣṭhantyām anyā tat kartum arhati | brāhmaṇī tv eva kuryād vā brāhmaṇasya yudhiṣṭhira ||
ભીષ્મ બોલ્યા—હે યુધિષ્ઠિર! બ્રાહ્મણી (પત્ની) હાજર હોય ત્યાં સુધી બીજી કોઈ સ્ત્રીને તે કર્તવ્યો કરવાનો અધિકાર નથી. બ્રાહ્મણ પતિ માટે શાસ્ત્રોક્ત સેવાઓ—સ્નાન કરાવવું, શૃંગાર-સામગ્રી અર્પણ કરવી, દાંત સાફ કરવા દાતણ-મંજન આપવું, નેત્રોમાં અંજન લગાવવું, નિત્ય હવન-પૂજામાં હવ્ય-કવ્યની સામગ્રી જોગવવી તથા ઘરના અન્ય ધર્મકર્મોમાં સહાય કરવી—આ બધું બ્રાહ્મણીએ જ કરવું જોઈએ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse asserts an exclusivity of household-religious service within the Brahmin household: when the Brahmin wife is present, she alone is considered entitled to perform the prescribed domestic and ritual services for her Brahmin husband, reflecting the text’s varṇāśrama-based norms of duty and propriety.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma. Here he specifies a rule about who may perform certain household and ritual duties in a Brahmin home, emphasizing that these are to be done by the brāhmaṇī herself and not by another woman while she is present.