Shloka 47
Śiva-stavarāja: Upamanyu’s Preface and Initiation of the Śarva-Nāma Enumeration
Anuśāsana-parva 17
१३३ अज:ः--अजन्मा, १३४ बहुरूप:--बहुत-से रूप धारण करनेवाले, १३५ गन्धधारी--कुंकुम और कस्तूरी आदि सुगन्धित पदार्थ धारण करनेवाले, १३६ कपर्दी-- जटाजूटधारी, १३७ ऊर्ध्वरेता:--अखण्डित ब्रह्मचर्यवाले, १३८ ऊर्ध्वलिजड्ा:--, १३९ ऊर्ध्वशायी--आकाशमें शयन करनेवाले, १४० नभ: स्थलः--आकाश जिनका वासस्थान है वे ।।
ajāḥ ajanmā bahurūpo gandhadhārī kapardī ūrdhvaretā ūrdhvaliṅgaḥ ūrdhvaśāyī nabhasthalaḥ || trijaṭī cīravāsāś ca rudraḥ senāpatir vibhuḥ | ahaścaraḥ naktaṃcaraś tigmamanyuḥ suvarcasaḥ ||
વાયુદેવે કહ્યું—તે અજ, બહુરૂપ; કુંકુમ-કસ્તૂરી વગેરે પવિત્ર સુગંધ ધારણ કરનાર, જટાધારી તપસ્વી છે. તેની પ્રાણશક્તિ ઊર્ધ્વમાં સ્થિર—અખંડ બ્રહ્મચર્યમાં દૃઢ; તેનું ચિહ્ન ઊર્ધ્વ છે; તે ઉપર શયન કરે છે જાણે આકાશમાં જ વિશ્રામ કરતો હોય; અને ખુલ્લું નભ જ તેનું નિવાસસ્થાન છે. તે ત્રિજટી, વલ્કલવસ્ત્રધારી; રુદ્ર—દુઃખનિવારક; ગણસેનાપતિ, સર્વવ્યાપી; દિવસે પણ વિચરનાર અને રાત્રે પણ વિચરનાર; અધર્મ સામે તીક્ષ્ણ ક્રોધી, છતાં દિવ્ય તેજથી દીપ્તિમાન।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches reverence for the divine as simultaneously transcendent (unborn, all-pervading) and immanent (active by day and night), and it upholds ascetic self-mastery—especially brahmacarya—as a source of spiritual power and radiance directed toward the protection of dharma.
Vāyu-deva is praising Rudra/Śiva through a litany of epithets, describing his ascetic marks, cosmic dwelling, leadership of divine hosts, and fierce energy that opposes wrongdoing, as part of a broader devotional and ethical discourse in the Anuśāsana Parva.