Shloka 8
अध्याय १६ — शङ्कर-उमा-वरदानम् तथा तण्डि-स्तुतिः (Śaṅkara–Umā Boon-Granting and Taṇḍi’s Hymn)
निष्कलं सकल ब्रह्म निर्गुणं गुणणोचरम् । योगिनां परमानन्दमक्षरं मोक्षसंज्ञितम्
niṣkalaṃ sakala brahma nirguṇaṃ guṇagocaram | yogināṃ paramānandam akṣaraṃ mokṣasaṃjñitam ||
વાયુદેવે કહ્યું—“એ બ્રહ્મ નિષ્કલ પણ છે અને સકલ પણ; નિર્ગુણ હોવા છતાં ગુણોના દ્વારા અનુભૂતિગમ્ય છે. યોગીઓ માટે એ જ પરમાનંદ—અક્ષર, અને ‘મોક્ષ’ નામે પ્રસિદ્ધ।” આ શબ્દો ઉચ્ચારાતા જ તપોનિધિ તંડિનને તે અવ્યય, અનુપમ, અચિંત્ય, શાશ્વત, ધ્રુવ તત્ત્વનું સાક્ષાત્ દર્શન થયું।
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse presents Brahman as simultaneously transcendent and immanent: partless (niṣkala) and all-inclusive (sakala), beyond the guṇas (nirguṇa) yet approachable through attributes (guṇagocara). For the realized yogin, this Reality is experienced as supreme bliss and as mokṣa itself—imperishable and unchanging.
Vāyu-deva describes the nature of Brahman, and immediately upon this instruction Taṇḍin, the ascetic, attains darśana—direct vision/realization—of that eternal, immutable Brahman characterized as both nirguṇa and saguṇa, identified with the yogins’ highest joy and liberation.