Shloka 17
सर्व: शर्व: शिव: स्थाणुर्भूतादिर्निधिरव्यय: । सम्भवो भावनो भर्ता प्रभव: प्रभुरीक्षर:
bhīṣma uvāca | sarvaḥ śarvaḥ śivaḥ sthāṇur bhūtādir nidhir avyayaḥ | sambhavo bhāvano bhartā prabhavaḥ prabhur īśvaraḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું—એ જ સર્વ છે; એ જ શર્વ છે, જે પ્રલયકાળે સર્વનો સંહાર કરે છે; એ જ શિવ છે—કલ્યાણસ્વરૂપ અને ત્રિગુણાતીત; એ જ સ્થાણુ છે—અચલ અને ધ્રુવ। એ જ ભૂતોનું આદિકારણ છે અને એ જ અવ્યય નિધિ છે—પ્રલય સમયે જેમાં સર્વ પ્રાણીઓ લય પામે છે। એ પોતાની ઇચ્છાથી પ્રગટ થાય છે, ભોગ કરનારાઓના કર્મફળો ઉત્પન્ન કરે છે, સર્વનું ભરણ-પોષણ કરે છે; એ દિવ્ય-ઉત્કૃષ્ટ ઉદ્ભવવાળો, સર્વનો પ્રભુ અને ઉપાધિરહિત ઐશ્વર્યવાળો ઈશ્વર છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches a devotional and ethical vision of the Supreme as both transcendent and immanent: the same Lord who dissolves the cosmos also sustains it, dispenses the fruits of actions, and remains imperishable. This supports dharma by grounding moral causality (karma-phala) and refuge (nidhi/avyaya) in a sovereign, auspicious Lord.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and praises the deity through a litany of divine names. Here he recites epithets of Śiva/Rudra, describing cosmic roles—creation/manifestation, sustenance, karmic governance, and dissolution—to establish the Lord’s supremacy and worthiness of worship.