Shloka 117
भूर्भुव:स्वस्तरुस्तार: सविता प्रपितामह: । यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञाड़ो यज्ञवाहन:
bhūrbhuvaḥsvas tarus tāraḥ savitā prapitāmahaḥ | yajño yajñapatir yajvā yajñāṅgo yajñavāhanaḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું—તે ‘ભૂઃ ભુવઃ સ્વઃ’—ત્રણ લોકોનું સ્વરૂપ; સંસારવૃક્ષ સમાન સર્વને ધારણ કરનાર, અને સંસારસાગરથી પાર ઉતારનાર ‘તાર’ છે. તે જ સવિતા—સર્વનો સર્જક; અને પ્રપિતામહ—બ્રહ્માનો પણ પિતા. તે જ યજ્ઞ છે, તે જ યજ્ઞપતિ—સમસ્ત યજ્ઞોનો અધિષ્ઠાતા; તે જ યજમાનરૂપે યજ્ઞ કરનાર; તે જ યજ્ઞાંગસ્વરૂપ, અને તે જ યજ્ઞવાહન—જે યજ્ઞને તેના ફળ સુધી પહોંચાડે છે॥
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The Supreme is presented as both the cosmos (the three worlds) and the sacred means within it (yajña). Therefore, righteous action and worship should be offered as participation in a divine order, not as ego-driven performance; the doer, the deed, and the goal are ultimately grounded in the same highest reality.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira and recites the Viṣṇu-sahasranāma. This verse is a cluster of divine epithets praising the Lord as cosmic foundation and as the very principle of sacrifice—its presiding lord, performer, constituents, and vehicle—emphasizing devotion and dharmic worship.