Shloka 115
आधारनिलयोअ<थधाता पुष्पहास: प्रजागर: । ऊर्ध्वग: सत्पथाचार: प्राणद: प्रणव: पण:
bhīṣma uvāca | ādhāra-nilayo 'dhātā puṣpa-hāsaḥ prajāgaraḥ | ūrdhva-gaḥ satpathācāraḥ prāṇa-daḥ praṇavaḥ paṇaḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું—તે સર્વ ભૂતોનો આધાર અને નિવાસ છે; સ્વયંસ્થિત છે, જેને કોઈ રચનાર નથી. તેનું હાસ્ય પુષ્પની જેમ વિકસિત છે; તે સદા જાગૃત, નિત્યપ્રબુદ્ધ છે. તે સર્વથી ઉપર સ્થિત છે અને સત્પથના આચરણને ધારણ કરી સ્થાપે છે. તે પ્રાણદાતા છે—પતિતને પણ જીવન આપનાર; તે જ પ્રણવ ‘ઓમ’ છે, અને તે જ ‘પણ’—જે સર્વ સાથે યથાયોગ્ય, ન્યાયપૂર્ણ વ્યવહાર કરે છે॥
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the Supreme is both transcendent and immanent: the foundational support of the world, self-existent, ever-awake, the very standard of righteous conduct, and the life-giver. Ethically, it links devotion to the Divine with commitment to satpatha—right conduct—as an expression of the Divine nature.
In Anuśāsana Parva, Bhishma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and praising the Supreme through a litany of divine names/epithets. This verse is part of that praise, enumerating qualities that guide the listener toward reverence and righteous living.