Shloka 104
भारभृत् कथितो योगी योगीश: सर्वकामद: । आश्रम: श्रमण: क्षाम: सुपर्णो वायुवाहन:
bhārabhṛt kathito yogī yogīśaḥ sarvakāmadāḥ | āśramaḥ śramaṇaḥ kṣāmaḥ suparṇo vāyuvāhanaḥ ||
ભીષ્મે કહ્યું—તે ‘ભારભૃત્’ કહેવાય છે—જેનાં ગુણગાન શાસ્ત્રોમાં વારંવાર થયું છે; તે યોગી છે, યોગીઓનો ઈશ્વર છે અને સર્વ કામનાઓ પૂર્ણ કરનાર છે. તે આશ્રમ છે—વિશ્રામ આપનાર આશ્રય; તે શ્રમણ છે—દુષ્ટોને દંડિત કરનાર; તે ક્ષામ છે—પ્રલયકાળે સંહાર કરનાર શક્તિ; તે સુપર્ણ છે—વેદ-પર્ણોથી શોભિત વિશ્વવૃક્ષ સમાન; અને તે વાયુવાહન છે—વાયુને પણ ગતિ આપનાર।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the divine sustains the world and devotees (as ‘bhārabhṛt’ and ‘āśrama’), perfects spiritual discipline (as ‘yogī’ and ‘yogīśa’), grants rightful aspirations (‘sarvakāmadā’), and also enforces moral-cosmic balance by chastening wrongdoing and ending creation at the appointed time (‘śramaṇa’, ‘kṣāma’).
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues his instruction by praising the supreme deity through a sequence of epithets—each name highlighting a different aspect of divine power: support of the earth, mastery of yoga, beneficence toward devotees, and governance of cosmic processes like wind and dissolution.