Shloka 42
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
परुषाण्यपि चोक्ता या दृष्टा दृष्टेन चक्षुषा । सुप्रसन्नमुखी भर्तुर्या नारी सा पतिव्रता
paruṣāṇy api coktā yā dṛṣṭā dṛṣṭena cakṣuṣā | suprasannamukhī bhartur yā nārī sā pativratā ||
મહાદેવે કહ્યું—પતિ કઠોર વચન બોલે અથવા દોષદૃષ્ટિથી જુએ, તોય જે સ્ત્રી પતિ સામે શાંત, પ્રસન્ન અને સ્થિર મુખ રાખે, કૃપા અને સદ્ભાવમાં અડગ રહે—તે જ પતિવ્રતા કહેવાય. આ માત્ર બહારથી સહન કરવું નથી; દાંપત્યધર્મમાં સેવા, સદ્ભાવ અને સ્થિરતાનો સંયમિત નૈતિક અભિગમ છે.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse defines pativratā-dharma as steadfastness and gracious composure toward one’s husband even under provocation—harsh speech or a critical look—presenting inner restraint and constancy as the ethical hallmark of devoted marital conduct.
In Anuśāsana Parva’s didactic setting, Śrīmahēśvara (Mahādeva) is speaking in a prescriptive, moral-register voice, offering a criterion by which a woman is recognized as pativratā: her unwavering, serene demeanor toward her husband despite unpleasant treatment.