Mahabharata — Anushasana Parva, Shloka 18
ब्राह्मणपूजायां व्युष्टिः — Vyuṣṭi (Merit-Outcome) of Honoring Brāhmaṇas: Kṛṣṇa and Durvāsā
Devanagari script
मृगैश्न विविधाकारैर्हाहाभूतमचेतनम् । शिखरं तस्य शैलस्य मथितं दीनदर्शनम्
Translation
વિવિધ આકારના મૃગો અને અન્ય જીવજંતુઓના આર્તનાદથી ચારે તરફ હાહાકાર ફેલાઈ ગયો; જાણે તે શૈલનું અચેતન શિખર જ વિલાપ કરતું હોય. તે તેજથી દગ્ધ થઈ પર્વતશિખર મથિત અને દયનીય દેખાવું લાગ્યું.
Word by Word
मृगैःby/with beasts (animals)
मृगैः:
Karana
TypeNoun
Rootमृग
FormMasculine, Instrumental, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
विविधाकारैःof various forms/kinds
विविधाकारैः:
Karana
TypeAdjective
Rootविविधाकार
FormMasculine, Instrumental, Plural
हाहाभूतम्become a wail/uproar (as if crying 'hā hā')
हाहाभूतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootहाहाभूत
FormNeuter, Accusative, Singular
अचेतनम्insentient, unconscious
अचेतनम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअचेतन
FormNeuter, Accusative, Singular
शिखरम्peak, summit
शिखरम्:
Karta
TypeNoun
Rootशिखर
FormNeuter, Nominative, Singular
तस्यof that
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
शैलस्यof the mountain
शैलस्य:
TypeNoun
Rootशैल
FormMasculine, Genitive, Singular
मथितम्churned/shaken/crushed
मथितम्:
TypeVerb
Rootमथ्
Formक्त (past passive participle), Neuter, Nominative, Singular
दीनदर्शनम्of pitiable appearance
दीनदर्शनम्:
TypeAdjective
Rootदीनदर्शन
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes