Shloka 145
ज्येष्ठ-कनिष्ठ-धर्मः — Duties of Elders and Juniors
Anuśāsana-parva 108
नरश्रेष्ठ) माता-पिता और गुरुजनोंकी आज्ञाका अविलम्ब पालन करना चाहिये। इनकी आज्ञा हितकर है या अहितकर, इसका विचार नहीं करना चाहिये ।।
bhīṣma uvāca | narāśreṣṭha, mātā-pitarau ca gurujanānāṃ ca ājñāyā avilambaṃ pālanaṃ kartavyam | eṣām ājñā hitakarī vā ahitakarī veti vicāro na kartavyaḥ || dhanurvede ca vede ca yatnaḥ kāryo narādhipa | hastipṛṣṭhe aśvapṛṣṭhe ca rathacaryāsu caiva ha || nareśvara, kṣatriyeṇa dhanurveda-vedādhyayanayoḥ kṛte yatnaḥ kartavyaḥ | rājendra, tvaṃ hastyaśva-vāhana-kalāyāṃ ratha-hākanāyāṃ ca nipuṇatāṃ prāptuṃ prayatnasva; yataḥ yatnavān puruṣaḥ sukhena unnatiśīlo bhavati, sa śatrūṇāṃ svajanānāṃ bhṛtyānāṃ ca durdharṣo bhavati ||
ભીષ્મે કહ્યું— હે નરશ્રેષ્ઠ, માતા-પિતા અને ગુરુજનોની આજ્ઞાનું વિલંબ વિના પાલન કરવું જોઈએ; તે હિતકારી છે કે અહિતકારી—એવો વિચાર ન કરવો. અને હે નરાધિપ, ક્ષત્રિયે ધનુર્વેદ તથા વેદાધ્યયનમાં પ્રયત્ન કરવો જોઈએ. હે રાજેન્દ્ર, હાથી-ઘોડાની સવારી અને રથ હાંકવાની કલામાં પણ નિપુણતા મેળવવા પ્રયત્નશીલ થાઓ; કારણ કે પ્રયત્નવાન પુરુષ સુખપૂર્વક ઉન્નતિ પામે છે અને શત્રુઓ, સ્વજનો તથા ભૃત્યો માટે પણ દુર્ધર્ષ બની જાય છે.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Immediate obedience to parents and revered elders is presented as a foundational duty, and for a kshatriya, disciplined effort in both sacred learning (Vedic study) and practical martial skills (archery, riding, chariot-driving) is essential; sustained effort leads to prosperity and formidable capability.
Bhishma, in his role as moral instructor, is giving prescriptive counsel on conduct and training: he urges prompt compliance with parental/elder authority and outlines the educational and military disciplines a king or kshatriya should cultivate to become effective and respected.