Shloka 36
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
लोकनाथ! सुरेश्वर! इनके अतिरिक्त रोहिणी (कपिला) जातिकी बहुत-सी दुधारू गौएँ तथा बहुसंख्यक साँड़ भी मैं प्रतिदिन ब्राह्मणोंको दान करता था; परंतु उन सब दानोंके फलसे भी मैं इस लोकमें नहीं आया हूँ ।।
Bhagīratha uvāca: Lokanātha! Sureśvara! etebhyaḥ pṛthak rohiṇī-kapilā-jātīyā bahvyo dhenavaḥ bahavaś ca vṛṣabhāḥ mayā pratidinaṃ brāhmaṇebhyo dīyante sma; tathāpi teṣāṃ sarveṣāṃ dānānāṃ phalena aham asmin loke nāgataḥ. Triṃśad-agnīn ahaṃ brahmajña yajaṃś ca yat pratidinaṃ; aṣṭakṛtvaḥ sarvamedhaiḥ, saptakṛtvaś ca naramedhaiḥ, aṣṭāviṃśati-śataṃ viśvajit-yajñaiḥ ca iṣṭavān; tathāpi deveśvara! teṣāṃ yajñānāṃ phalena api aham iha nāgataḥ.
ભગિરથે કહ્યું—“હે લોકનાથ! હે સુરેશ્વર! આ સિવાય હું દરરોજ બ્રાહ્મણોને રોહિણી (કપિલા) જાતની ઘણી દૂધાળ ગાયો અને અસંખ્ય સાંડ દાન આપતો હતો; છતાં તે સર્વ દાનોના ફળથી પણ હું આ લોકમાં આવ્યો નથી. મેં નિત્ય ક્રમશઃ ત્રીસ વાર અગ્નિચયન અને યજન કર્યું; આઠ વાર સર્વમેધ, સાત વાર નરમેધ અને એકસો અઠ્ઠાવીસ વાર વિશ્વજિત્ યજ્ઞ કર્યો; છતાં, હે દેવેશ્વર, તે યજ્ઞોના ફળથી પણ હું અહીં આવ્યો નથી।”
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
Bhagīratha emphasizes that sheer accumulation of ritual acts—lavish gifts and repeated sacrifices—does not automatically guarantee the desired spiritual or existential attainment; some deeper factor (such as intention, purity, truthfulness, or a specific unresolved cause) must determine the outcome.
Bhagīratha addresses a supreme divine figure, recounting the vast scale of his charities and Vedic sacrifices (agnicayana, sarvamedha, naramedha, viśvajit) and expressing that, despite these, he has not attained the expected result—setting up a search for the true reason behind his present condition.