Shloka 43
Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda
Restraint through the Analysis of Karma and Time
Devanagari script
लुब्धक उवाच कारणं यदि न स्याद् वै न कर्ता स्यास्त्वमप्युत । विनाशकारणं त्वं च तस्माद् वध्योडसि मे मतः
Translation
વ્યાધે કહ્યું—સર્પ! તું ન તો અપરાધનું કારણ છે, ન કર્તા—એવું માનીએ તો પણ આ બાળકનો વિનાશ તારા કારણે જ થયો છે. તેથી મારા મતમાં તું વધ્ય છે.
Word by Word
लुब्धकःthe hunter
लुब्धकः:
Karta
TypeNoun
Rootलुब्धक
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3, Singular
कारणम्cause
कारणम्:
Karana
TypeNoun
Rootकारण
FormNeuter, Nominative, Singular
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
स्यात्would be
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस्
FormOptative, 3, Singular
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
कर्ताdoer/agent
कर्ता:
Karta
TypeNoun
Rootकर्तृ
FormMasculine, Nominative, Singular
स्याःyou would be
स्याः:
TypeVerb
Rootअस्
FormOptative, 2, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
उतand/indeed
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत
विनाशकारणम्cause of destruction/death
विनाशकारणम्:
Karana
TypeNoun
Rootविनाशकारण
FormNeuter, Nominative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
Form—, Ablative, Singular
वध्यःfit to be slain
वध्यः:
TypeAdjective
Rootवध्य
FormMasculine, Nominative, Singular
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, 2, Singular
मेof me/my
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Singular
मतःconsidered/thought
मतः:
TypeAdjective
Rootमत
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
लुब्धक उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes