Shloka 172
कल्माषपाद-शाप-कारणम्
Cause of Kalmāṣapāda’s Niyoga under a Curse
(कुरूद्धवा यतो यूयं कौरवा: कुरवस्तथा । पौरवा आजमीढाक्ष भारता भरतर्षभ || तापत्यमखिल प्रोक्तं वृत्तान्तं तव पूर्वकम् । पुरोहितमुखा यूय॑ भुड्ग्ध्वं वै पृथिवीमिमाम् ।।
gandharva uvāca |
kurūddhavā yato yūyaṃ kauravāḥ kuravas tathā |
pauravā ājamīḍhākṣa bhāratā bharatarṣabha ||
tāpatyam akhilaṃ proktaṃ vṛttāntaṃ tava pūrvakam |
purohitamukhā yūyaṃ bhuṅkdhvaṃ vai pṛthivīm imām ||
ગંધર્વ બોલ્યો—કુરુમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા હોવાથી તમે ‘કૌરવ’ તથા ‘કુરુવંશી’ કહેવાઓ છો. પુરુના વંશજ હોવાથી ‘પૌરવ’; અજમીઢના કુળમાં જન્મથી ‘આજમીઢ’; અને ભરતના વંશમાં ઉત્પન્ન થવાથી, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ‘ભારત’ કહેવાઓ છો. આ રીતે તમારી વંશજનની તપતીનો સમગ્ર પ્રાચીન વર્તાંત મેં કહી દીધો. હવે તમે પુરોહિતને અગ્રે રાખીને આ પૃથ્વીનું રક્ષણ કરો અને ધર્મપૂર્વક તેનો ઉપભોગ કરો।
गन्धर्व उवाच
Educational Q&A
Dynastic power is framed as legitimate only when exercised under dharma: the king should place the purohita (custodian of ritual and counsel) in front and then protect and ‘enjoy’ the earth—i.e., rule responsibly, not merely possess.
A Gandharva concludes the Tapatī episode by explaining the various lineage-based names of the Kuru descendants (Kaurava, Paurava, Ājamīḍha, Bhārata) and then exhorts them to govern the realm with the guidance of their priest.