Shloka 31
Pāṇḍu’s Marriages, Conquests, and Triumphal Return (पाण्डोर्विवाह-विजय-प्रत्यागमनम्)
मातापित्रो: प्रजायन्ते पुत्रा: साधारणा: कवे
vaiśampāyana uvāca | mātāpitroḥ prajāyante putrāḥ sādhāraṇāḥ kave |
વૈશંપાયન બોલ્યા—“હે કવિ-મુનિ! પુત્રો માતા અને પિતા—બન્નેમાંથી જન્મે છે; તેથી તેમના પર બન્નેનો સમાન અધિકાર છે. જેમ પિતા પુત્રોના સ્વામી અને રક્ષક છે, તેમ માતા પણ—એમાં શંકા નથી. હે બ્રહ્મર્ષિ! વિધાતાના વિધાનથી કે મારા પૂર્વજન્મના પુણ્યથી જેમ તમે મારા પ્રથમ પુત્ર છો, તેમ વિચિત્રવીર્ય મારો સૌથી નાનો પુત્ર હતો. તેથી જેમ એક પિતાના નાતે ભીષ્મ તેનો ભાઈ છે, તેમ એક માતાના નાતે તમે પણ વિચિત્રવીર્યના ભાઈ છો. પુત્ર! મારી માન્યતા એવી જ છે; હવે તમે જેમ યોગ્ય સમજો તેમ કરો. અને સત્યપરાક્રમી શાંતનુનંદન ભીષ્મ આ સત્યનું પાલન કરે છે।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Parenthood is shared: since a child is born from both mother and father, both possess equal moral authority and responsibility regarding the child. The passage also elevates satya (truthfulness) as a guiding dharma, exemplified by Bhīṣma.
A speaker argues that maternal relation establishes real brotherhood just as paternal relation does. On that basis, the addressee is urged to recognize Vicitravīrya as a brother through the same mother, while Bhīṣma is praised for adhering to truth and rightful conduct.