Kurma Purana — Uttara Bhaga, Shloka 38

Rudra’s Cosmic Dance and the Recognition of Rudra–Nārāyaṇa Unity (Īśvara-gītā Continuation)

Devanagari script

यदन्तरा सर्वमिदं विभाति यदव्ययं निर्मलमेकरूपम् / किमप्यचिन्त्यं तव रूपमेतत् तदन्तरा यत्प्रतिभाति तत्त्वम्

Transliteration

yadantarā sarvamidaṃ vibhāti yadavyayaṃ nirmalamekarūpam / kimapyacintyaṃ tava rūpametat tadantarā yatpratibhāti tattvam

Translation

જેનાં અંતરમાં આ સર્વ જગત પ્રકાશિત થાય છે—જે અવ્યય, નિર્મળ અને એકરૂપ છે—એ જ તમારું સ્વરૂપ છે, ખરેખર અચિંત્ય. તેના સિવાય કોઈ તત્ત્વ સત્યરૂપે પ્રકાશિત થતું નથી.

Word by Word

• यत्: that which
• यत्: Karta (कर्ता; relative subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (relative pronoun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here correlating with तत्

• अन्तरा: without/apart from
• अन्तरा: Sambandha (सम्बन्ध/Exclusion)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तरा (अव्यय)
• Form: अव्यय (preposition/adverb), 'within/without/except'; here 'without (apart from)'

• सर्वम्: all
• सर्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Karta (कर्ता; apposition to सर्वम्)
• Type: Noun
• Root: इदम् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विभाति: shines/appears
• विभाति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भा (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; वि-उपसर्ग

• यत्: that which
• यत्: Karta (कर्ता; relative)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; relative to तत्

• अव्ययम्: imperishable
• अव्ययम्: Pradhana-predicative (विधेय/descriptor)
• Type: Adjective
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• निर्मलम्: pure
• निर्मलम्: Pradhana-predicative (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: निर्मल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• एकरूपम्: of one form
• एकरूपम्: Pradhana-predicative (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: एक + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय: एकं रूपं यस्य/यत्

• किम्: something/anything
• किम्: Pradhana-predicative (विधेय)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (interrogative used as indefinite with अपि), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अपि: even/indeed (here: some-)
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय; here forming indefinite 'kim api'

• अचिन्त्यम्: inconceivable
• अचिन्त्यम्: Pradhana-predicative (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: अचिन्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• रूपम्: form
• रूपम्: Karta (कर्ता; subject of implied 'is')
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Pradhana-predicative (विधेय; apposition)
• Type: Noun
• Root: एतद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karta (कर्ता; correlative)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (correlative), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• अन्तरा: without
• अन्तरा: Sambandha (सम्बन्ध/Exclusion)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; here 'without'

• यत्: which
• यत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (relative), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रतिभाति: appears/manifests
• प्रतिभाति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भा (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; प्रति-उपसर्ग

• तत्त्वम्: reality/principle
• तत्त्वम्: Karta (कर्ता; subject of प्रतिभाति)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Lord Kurma (Vishnu) teaching in the Ishvara Gita context

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Ishvara (Supreme Lord)
• Tattva (Ultimate Reality)

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It identifies the Supreme as the imperishable, stainless, one-form Reality in which the entire world appears; apart from that consciousness-like ground, no independent “truth” can shine.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The verse supports nididhyāsana-style contemplation: meditate on the Lord as the one, pure, imperishable substratum in which all appearances arise—an inner focus aligned with Ishvara Gita instruction and compatible with Pashupata-oriented devotion and jñāna.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

By stressing a single, inconceivable, non-dual Reality as the ground of all manifestation, it reflects the Kurma Purana’s synthesis where sectarian names (Shiva/Vishnu/Ishvara) point to the same ultimate tattva.