Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 86

Brahmā’s Lotus-Birth, the Sealing of the Cosmic Womb, and the Epiphany of Parameśvara

Hari–Hara Samanvaya

Devanagari script

एकीभावेन पश्यन्ति योगिनो ब्रह्मवादिनः / त्वामनाश्रित्य विश्वात्मन् न योगी मामुपैष्यति / पालयैतज्जगत् कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम्

Transliteration

ekībhāvena paśyanti yogino brahmavādinaḥ / tvāmanāśritya viśvātman na yogī māmupaiṣyati / pālayaitajjagat kṛtsnaṃ sadevāsuramānuṣam

Translation

બ્રહ્મવિદ યોગીઓ એકત્વભાવથી તમને જ દર્શે છે. હે વિશ્વાત્મન્, તમારી શરણ વિના કોઈ યોગી મને પ્રાપ્ત કરી શકતો નથી. તેથી દેવ-અસુર-માનવ સહિત આ સમગ્ર જગતનું પાલન કરો.

Word by Word

• एकीभावेन: by oneness (in a unified state)
• एकीभावेन: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: एकीभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/Instrumental), एकवचन; समासः—एकी + भाव (एकत्वरूपः भावः)

• पश्यन्ति: they see
• पश्यन्ति: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• योगिनः: yogins
• योगिनः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन

• ब्रह्मवादिनः: expounders of Brahman
• ब्रह्मवादिनः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मवादिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—ब्रह्म + वादिन् (ब्रह्मविषये वादी)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (Accusative), एकवचन

• अनाश्रित्य: without resorting to
• अनाश्रित्य: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-श्रि (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive): ‘आश्रित्य’ का नकार (अन-) सहित; अर्थः—‘आश्रय न लेकर’

• विश्वात्मन्: O Universal Self
• विश्वात्मन्: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विश्वात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन; समासः—विश्वः आत्मा यस्य/विश्व एव आत्मा (सम्बोधन)

• न: not
• न: निषेध (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negative particle)

• योगी: a yogin
• योगी: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• माम्: me
• माम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• उपैष्यति: will attain/approach
• उपैष्यति: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-इ (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• पालय: protect
• पालय: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पाल् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘जगत्’ विशेषण

• जगत्: world
• जगत्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• कृत्स्नम्: entire
• कृत्स्नम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत्स्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘जगत्’ विशेषण

• स: together with
• स: सह (Accompaniment/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: स (अव्यय/उपसर्गसदृश)
• Form: सह-अर्थक अव्यय (prefixal particle meaning ‘with’)—अगले पदों से समास/संयोग

• देव: gods
• देव: सह (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन-समर्थ; यहाँ ‘-म्’ समासान्त रूप में ‘जगत्’ के विशेषण-समूह में

• असुर: asuras
• असुर: सह (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: असुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन-समर्थ; समासाङ्ग

• मानुषम्: (world) with gods, asuras, and humans
• मानुषम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मानुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘स-देव-असुर-मानुषम्’ इति समाहार-द्वन्द्व/समुच्चयार्थक समास-समूहः, ‘जगत्’ विशेषण

Speaker

A devotee-sage addressing the Supreme Lord (Ishvara identified with Lord Kurma/Vishnu, in Shaiva–Vaishnava synthesis)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Ishvara
• Vishvatman
• Yogins
• Brahmavadins
• Devas
• Asuras
• Humans

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

It presents the Supreme as Viśvātman, the Universal Self, realized by Brahmavādins through ekībhāva—seeing reality in oneness rather than duality.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

The verse emphasizes īśvara-āśraya (taking refuge in the Lord) as essential for yogic attainment; without divine support and surrender, yogic realization does not culminate in reaching the Supreme.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

By framing the Supreme as one Ishvara who is approached through Brahman-realization and yoga, it supports the Kurma Purana’s synthetic stance where sectarian boundaries soften into a single non-dual Lord.