Shloka 31
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
सर्वज्ञेन शिवेनाथ प्रेषितो भगवान्मुनिः / दुर्वासास्त्वन्मदभ्रंशं कर्त्तुकामः शशाप ह
Transliteration
sarvajñena śivenātha preṣito bhagavānmuniḥ / durvāsāstvanmadabhraṃśaṃ karttukāmaḥ śaśāpa ha
Translation
હે નાથ! સર્વજ્ઞ શિવે પ્રેરિત કરેલા ભગવાન મુનિ દુર્વાસાએ તારો મદભંગ કરવા ઇચ્છીને તને શાપ આપ્યો।
Word by Word
सर्वज्ञेनby the omniscient
सर्वज्ञेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootसर्वज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; विशेषण
शिवेनby Śiva
शिवेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (then/now)
प्रेषितःsent, dispatched
प्रेषितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रेषित (कृदन्त; √प्रेष् (धातु))
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)
भगवान्venerable, divine
भगवान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
मुनिःsage
मुनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दुर्वासाःDurvāsā
दुर्वासाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदुर्वासस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्वत्your
त्वत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-सम्बन्धे (genitive sense), एकवचन; अव्यक्त-रूप (enclitic stem)
मद-भ्रंशम्the fall of pride
मद-भ्रंशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक) + भ्रंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कर्तुम्to do, to cause
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), क्रियार्थ (purpose)
कामःdesirous
कामः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (desiderative sense: wishing)
शशापcursed
शशाप:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√शप् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
हindeed
ह:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formनिपात; खलु/एव-प्राय (emphatic particle)