Shloka 12
महादेव्याः आविर्भाव-रूपान्तर-विहारवर्णनम्
Manifestation, Forms, and Divine Play of the Mahādevī
Devanagari script
कैलासशिखराकारं गजेन्द्रमधिरुह्य सः / चचाराखिललोकेषु पूज्यमानो ऽखिलैरपि / तं प्रमत्तं विदित्वाथ भवानीपतिख्ययः
Transliteration
kailāsaśikharākāraṃ gajendramadhiruhya saḥ / cacārākhilalokeṣu pūjyamāno 'khilairapi / taṃ pramattaṃ viditvātha bhavānīpatikhyayaḥ
Translation
કૈલાસશિખર સમાન ગજೇಂದ್ರ પર આરુઢ થઈ તે સર્વ લોકોમાં વિહરતો હતો અને સર્વે દ્વારા પૂજાતો હતો. પછી તેને પ્રમત્ત જાણીને ભવાનીપતિ-ખ્યાત (શિવ) …
Word by Word
कैलासशिखराकारम्peak-of-Kailāsa-shaped
कैलासशिखराकारम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकैलास + शिखर + आकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: कैलासस्य शिखरस्य आकारः इव ‘having the form of Kailāsa’s peak’ (qualifies गजेन्द्रम्)
गजेन्द्रम्the king-elephant
गजेन्द्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगज + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ‘lord of elephants’
अधिरुह्यhaving mounted
अधिरुह्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootअधि+रुह् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having mounted’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चचारwandered/moved about
चचार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
अखिललोकेषुin all worlds
अखिललोकेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअखिल + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन; कर्मधारय: अखिलाः लोकाः ‘all worlds’
पूज्यमानःbeing worshipped
पूज्यमानः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपूज् (धातु) → पूज्यमान (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (present passive participle, शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘being worshipped’
अखिलैःby all
अखिलैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootअखिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; ‘by all’
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
प्रमत्तम्intoxicated/careless
प्रमत्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्र+मद् (धातु) → प्रमत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifies तम्
विदित्वाhaving known
विदित्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having known/realized’
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक (sequencing particle)
भवानीपतिख्ययः(he) famed as Bhavānī’s husband
भवानीपतिख्ययः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभवानी + पति + ख्यय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (epithet): भवानीपतेः ख्ययः/ख्यः ‘renowned as the husband of Bhavānī’ (text form uncertain: ख्ययः likely for ख्यः/ख्यातः)