Shloka 70
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
सद्भक्तरक्षणायैव निराकारो ऽपि साकृतिः / शिवः कृपानिधिर्लोके संसारीव हि चेष्टते // ब्न्द्प्३,४३।६९ / अत्रिनेत्रः शिवः साक्षादचतुर्बाहुरच्युतः / अचतुर्वदनो ब्रह्मा श्रीगुरुः परिकीर्तितः
Transliteration
sadbhaktarakṣaṇāyaiva nirākāro 'pi sākṛtiḥ / śivaḥ kṛpānidhirloke saṃsārīva hi ceṣṭate // BndP_3,43.69 / atrinetraḥ śivaḥ sākṣādacaturbāhuracyutaḥ / acaturvadano brahmā śrīguruḥ parikīrtitaḥ
Translation
સદ્ભક્તોની રક્ષા માટે નિરાકાર હોવા છતાં શિવ સાકાર રૂપ ધારણ કરે છે; કૃપાનિધિ શિવ લોકમાં જાણે સંસારીની જેમ વર્તે છે. ત્રિનેત્ર શિવ, ચતુર્ભુજ-રહિત અચ્યુત અને ચતુર્મુખ-રહિત બ્રહ્મા—આ જ શ્રીગુરુ તરીકે કીર્તિત છે.
Word by Word
सद्भक्तरक्षणायfor the protection of true devotees
सद्भक्तरक्षणाय:
सम्प्रदान (Purpose)
TypeNoun
Rootसत् + भक्त + रक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (सद्भक्तानां रक्षणम्)
एवindeed/only
एव:
सम्बन्ध (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis/only)
निराकारःformless
निराकारः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootनिर्-आकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्/निर्-तत्पुरुषः (आकाररहितः)
अपिeven/also
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थ (also/even)
साकृतिःhaving a form
साकृतिः:
कर्ता-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootस-आकृति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; स-उपसर्गार्थक तत्पुरुषः (आकृतियुक्तः)
शिवःŚiva
शिवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कृपानिधिःtreasure of compassion
कृपानिधिः:
कर्ता-विशेषण (Apposition)
TypeNoun
Rootकृपा + निधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कृपायाः निधिः)
लोकेin the world
लोके:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
संसारीa worldly person
संसारी:
उपमान (Standard of comparison)
TypeNoun
Rootसंसारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘इव’ सह उपमान-रूपेण
इवlike
इव:
सम्बन्ध (Simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक (like/as)
हिindeed/for
हि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)
चेष्टतेacts/behaves
चेष्टते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Root√चेष्ट् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
अत्रिनेत्रःthree-eyed
अत्रिनेत्रः:
कर्ता-विशेषण (Adjective of subject)
TypeAdjective
Rootअत्रि-नेत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (अत्रि-नेत्राणि यस्य = having three eyes)
शिवःŚiva
शिवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
साक्षात्directly
साक्षात्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रत्यक्षार्थ (directly)
अचतुर्बाहुःnot four-armed
अचतुर्बाहुः:
कर्ता-विशेषण (Adjective)
TypeAdjective
Rootअ-चतुर्-बाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-बहुव्रीहिः (चत्वारः बाहवो न यस्य)
अच्युतःAcyuta (Viṣṇu)
अच्युतः:
कर्ता-विशेषण/सम्बोधन-भाव (Apposition)
TypeNoun
Rootअच्युत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अचतुर्वदनःnot four-faced
अचतुर्वदनः:
कर्ता-विशेषण (Adjective)
TypeAdjective
Rootअ-चतुर्-वदन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-बहुव्रीहिः (चत्वारि वदनानि न यस्य)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (प्रातिपदिक ‘ब्रह्मन्’ का प्रथमा एकवचन रूप ‘ब्रह्मा’)
श्रीगुरुःthe venerable guru
श्रीगुरुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootश्री-गुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमान् गुरु:)
परिकीर्तितःis proclaimed/declared
परिकीर्तितः:
क्रिया (Predicate/Passive)
TypeVerb
Rootपरि-√कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगः (is proclaimed)