Shloka 16
Mudrā-vidhāna (Lalitopākhyāna): Āvāhanī–Saṃkṣobhiṇī–Ākarṣiṇī and allied Mudrās
Devanagari script
अधः कनिष्ठावष्टब्धमध्यमे विनियोजयेत् / अथैते कुटिले युक्त्वा सर्वाधस्तादनामिके / बीजमुद्रेयमाचिरात्सर्वसिद्धप्रवर्तिनी
Transliteration
adhaḥ kaniṣṭhāvaṣṭabdhamadhyame viniyojayet / athaite kuṭile yuktvā sarvādhastādanāmike / bījamudreyamācirātsarvasiddhapravartinī
Translation
નીચે કનિષ્ઠિકાને સ્થિર કરીને મધ્યમામાં નિયોજિત કરવી. પછી વાંકાં આંગળીઓને જોડીને સર્વથી નીચે અનામિકાને સ્થાપિત કરવી. આ બીજમુદ્રા શીઘ્રે સર્વસિદ્ધિ પ્રવર્તાવનારી છે.
Word by Word
अधःbelow/downwards
अधः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअधस् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; अव्यय-विशेषण/क्रियाविशेषण (adverb)
कनिष्ठाthe little finger
कनिष्ठा:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकनिष्ठा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (Nom/Acc sg; context: finger)
अवष्टब्धpressed/held down
अवष्टब्ध:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअव-√स्तभ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle, क्त); पुं/नपुं; द्वितीया एकवचन (Acc sg) — ‘pressed/held down’
मध्यमेon the middle (finger)
मध्यमे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्यम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc sg)
विनियोजयेत्should place/apply
विनियोजयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-नि-√युज् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक (then/now)
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन (Nom pl)
कुटिलेin a bent/curved manner
कुटिले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootकुटिल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी/प्रथमा/द्वितीया द्विवचन (here: सप्तमी द्विवचन, ‘in the two bent (positions)’)
युक्त्वाhaving joined/arranged
युक्त्वा:
Kriya (क्रिया-पूर्वक)
TypeVerb
Root√युज् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
सर्वentirely/all
सर्व:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (used adverbially with अधस्)
अधःbelow
अधः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअधस् (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (Acc sg)
अनामिकेon the ring-fingers
अनामिके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअनामिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी/सम्बोधन द्विवचन (here: सप्तमी द्विवचन, ‘on the two ring-fingers’)
बीजमुद्राthe seed-mudrā
बीजमुद्रा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबीज (प्रातिपदिक) + मुद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg); षष्ठी-तत्पुरुष (बीजस्य मुद्रा)
इयम्this
इयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg)
आचिरात्quickly
आचिरात्:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootआचिरात् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (soon/quickly)
सर्वसिद्धप्रवर्तिनीcausing all accomplishments to arise
सर्वसिद्धप्रवर्तिनी:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + सिद्ध (प्रातिपदिक) + प्रवर्तिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg); षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वासां सिद्धीनां प्रवर्तिनी)