Shloka 14
Mudrā-vidhāna (Lalitopākhyāna): Āvāhanī–Saṃkṣobhiṇī–Ākarṣiṇī and allied Mudrās
Devanagari script
लोपामुद्रापतेङ्गुष्ठौ कारयेत्सकलावपि / इयं तु खेचरी नाम मुद्रा सर्वोत्तमोत्तमा / एतद्विज्ञानमात्रेण योगिनीनां प्रियो भवेत्
Transliteration
lopāmudrāpateṅguṣṭhau kārayetsakalāvapi / iyaṃ tu khecarī nāma mudrā sarvottamottamā / etadvijñānamātreṇa yoginīnāṃ priyo bhavet
Translation
હે લોપામુદ્રાપતિ! બંને અંગૂઠાંને પણ સંપૂર્ણ રીતે યથાવિધી કરાવ. આ ‘ખેચરી’ નામની મુદ્રા સર્વોત્તમોમાં પણ પરમોત્તમ છે. તેના વિજ્ઞાનમાત્રથી સાધક યોગિનીઓનો પ્રિય બને છે.
Word by Word
लोपामुद्रा-पतेO husband of Lopāmudrā
लोपामुद्रा-पते:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootलोपामुद्रा (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सम्बोधन (Vocative), एकवचन; ‘O husband of Lopāmudrā’
अङ्गुष्ठौthe two thumbs
अङ्गुष्ठौ:
कर्म (Direct object)
TypeNoun
Rootअङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd), द्विवचन; ‘two thumbs’
कारयेत्should form/make
कारयेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) causative (णिच्)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; causative ‘should cause to do/should form’
सकलौboth (entire)
सकलौ:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootसकल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd), द्विवचन; ‘both/entire (two)’ qualifying aṅguṣṭhau
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; particle ‘also’
इयम्this
इयम्:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st), एकवचन
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात/particle
खेचरीKhecarī (sky-moving)
खेचरी:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootखेचरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st), एकवचन; name/epithet qualifying mudrā
नामnamed/called
नाम:
सम्बन्ध (Naming particle)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-शब्दः ‘by name/called’
मुद्राgesture (mudrā)
मुद्रा:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootमुद्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st), एकवचन
सर्व-उत्तम-उत्तमाsupremely excellent
सर्व-उत्तम-उत्तमा:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक) + उत्तमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st), एकवचन; karmadhāraya/intensive ‘the best of all, supremely best’
एतत्-विज्ञान-मात्रेणby mere knowledge of this
एतत्-विज्ञान-मात्रेण:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootएतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + विज्ञान (प्रातिपदिक) + मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd), एकवचन; ‘by mere knowledge of this’
योगिनीनाम्of yoginīs
योगिनीनाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयोगिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे षष्ठी (6th), बहुवचन; genitive ‘of yoginīs’
प्रियःdear/beloved
प्रियः:
कर्तृ-विशेषण (Subject complement)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st), एकवचन; predicate adjective (agreeing with implied ‘he/one’)
भवेत्would become
भवेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘would become’