Shloka 91
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
वशिष्ठ उवाच मम वंश महाराज रहस्यं कथयामि ते / अयोध्या मथुरा माया काशी काञ्ची ह्यवन्तिका / एता पुण्यतमाः प्रोक्ताः पुरीणामुत्तमोत्तमाः
Transliteration
vaśiṣṭha uvāca mama vaṃśa mahārāja rahasyaṃ kathayāmi te / ayodhyā mathurā māyā kāśī kāñcī hyavantikā / etā puṇyatamāḥ proktāḥ purīṇāmuttamottamāḥ
Translation
વશિષ્ઠ બોલ્યા—હે મહારાજ! હું મારા વંશનું ગુહ્ય રહસ્ય તને કહું છું. અયોધ્યા, મથુરા, માયા, કાશી, કાંચી અને અવંતિકા—આ પુરીઓ નગરોમાં ઉત્તમોત્તમ અને પરમ પુણ્યદાયિની કહેવાય છે।
Word by Word
vaśiṣṭhaḥVasiṣṭha
vaśiṣṭhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvaśiṣṭha (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Masculine (पुंलिङ्ग)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
mamamy
mama:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन), Pronoun (सर्वनाम)
vaṃśaO descendant/lineage-one
vaṃśa:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvaṃśa (प्रातिपदिक)
FormSambodhana (8th/सम्बोधन), Singular (एकवचन), Masculine (पुंलिङ्ग)
mahārājaO great king
mahārāja:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + rāja (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya: mahān rājā; Sambodhana (8th/सम्बोधन), Singular (एकवचन), Masculine (पुंलिङ्ग)
rahasyamsecret
rahasyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrahasya (प्रातिपदिक)
FormAccusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन), Neuter (नपुंसकलिङ्ग)
kathayāmiI tell/narrate
kathayāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kath (धातु)
FormPresent (लट्), 1st person (उत्तमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद), Causative/denominative sense ‘to narrate’
teto you
te:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormDative (4th/चतुर्थी), Singular (एकवचन), Pronoun (सर्वनाम)
ayodhyāAyodhyā
ayodhyā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootayodhyā (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
mathurāMathurā
mathurā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmathurā (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
māyāMāyā (city-name)
māyā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmāyā (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
kāśīKāśī
kāśī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāśī (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
kāñcīKāñcī
kāñcī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāñcī (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormParticle (निपात) for emphasis/indeed
avantikāAvantikā
avantikā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootavantikā (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
etāḥthese
etāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
puṇyatamāḥmost holy
puṇyatamāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpuṇya (प्रातिपदिक)
FormSuperlative (तमप् प्रत्यय), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
proktāḥare said/called
proktāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√vac (धातु) + pra + kta → prokta (प्रातिपदिक)
FormPast passive participle (क्त), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग) (agreeing with etāḥ)
purīṇāmof cities
purīṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootpurī (प्रातिपदिक)
FormGenitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
uttama-uttamāḥthe very best
uttama-uttamāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootuttama (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (reduplicative intensification): ‘best of the best’; Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)