Shloka 72
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
तथापि तत्तु नास्रंसत्स निर्वेदं परं गतः / स्वप्नः किमेष माया वा मानसभ्रान्तिरेव वा
Transliteration
tathāpi tattu nāsraṃsatsa nirvedaṃ paraṃ gataḥ / svapnaḥ kimeṣa māyā vā mānasabhrāntireva vā
Translation
તથાપિ તે (કપાલ) છૂટ્યું નહીં; તેથી તે પરમ નિર્વેદને પામ્યો. ‘આ સ્વપ્ન છે કે માયા, કે માત્ર મનનો ભ્રમ?’ એમ વિચાર્યો.
Word by Word
तथाthus, nevertheless
तथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
अपिeven, though
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
तत्that (thing)
तत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विभेदक निपात (adversative particle)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
अस्रंसत्fell off, loosened
अस्रंसत्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootस्रंस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; धातु: स्रंस् (to fall off/loosen)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
निर्वेदम्dispassion, despair
निर्वेदम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootनिर्वेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
परम्supreme, intense
परम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of निर्वेदम्)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; निर्वेदम् इति विशेषण
गतःhaving gone/attained
गतः:
Karta (कर्ता; agrees with सः)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धातु: गम् (to go)
स्वप्नःa dream
स्वप्नः:
Karta (कर्ता; nominal predicate option)
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
किम्what?
किम्:
Prashna (प्रश्न/Interrogative)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; प्रश्नवाचक
एषःthis
एषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; निर्देशवाचक
मायाillusion
माया:
Karta (कर्ता; alternative predicate)
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्प (disjunctive particle)
मानसभ्रान्तिःmental delusion
मानसभ्रान्तिः:
Karta (कर्ता; alternative predicate)
TypeNoun
Rootमानस-भ्रान्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (मानसस्य भ्रान्तिः)
एवindeed, just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic particle)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्प (disjunctive particle)