Shloka 36
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
सत्यमेवाधुना दृष्टा ह्यावाभ्यामपि सा परा / न स्वप्नो न भ्रमो वापि साक्षात्ते हृदयं गता / इत्युक्त्वा पार्श्वयोस्तस्या निषण्णे विनयानते
Transliteration
satyamevādhunā dṛṣṭā hyāvābhyāmapi sā parā / na svapno na bhramo vāpi sākṣātte hṛdayaṃ gatā / ityuktvā pārśvayostasyā niṣaṇṇe vinayānate
Translation
“હમણાં ખરેખર અમે બંનેએ તે પરા દેવીને જોઈ છે; આ ન સ્વપ્ન છે, ન ભ્રમ—તે સాక్షાત્ તારા હૃદયમાં પ્રવેશી ગઈ છે.” એમ કહી તેઓ તેના બંને બાજુ વિનયથી નમીને બેઠાં।
Word by Word
सत्यम्truly/it is true
सत्यम्:
Prayojaka-visheshana (विधेय/Predicate nominal)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); वाक्ये विधेय/प्रत्यय (predicate)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (particle; indeed/only)
अधुनाnow
अधुना:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootअधुना (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb; now)
दृष्टाseen
दृष्टा:
Kriya (क्रियाभाव/Predicative participle)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययकृदन्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सा’ इत्यस्य विशेषणम्
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; for/indeed)
आवाभ्याम्by us two
आवाभ्याम्:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), द्विवचन (Dual)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)
साshe
सा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
पराsupreme/excellent
परा:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् ‘सा’
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
स्वप्नःa dream
स्वप्नः:
Prayojaka-visheshana (विधेय/Predicate nominal)
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate)
नnor
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
भ्रमःdelusion
भ्रमः:
Prayojaka-visheshana (विधेय/Predicate nominal)
TypeNoun
Rootभ्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive; or)
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (even)
साक्षात्directly
साक्षात्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Adverb)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formरीत्यर्थ/प्रकारवाचक-अव्यय (adverb; directly, before one’s eyes)
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
हृदयम्heart
हृदयम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
गताhas entered/has gone
गता:
Kriya (क्रियाभाव/Predicative participle)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययकृदन्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सा’ इत्यस्य विशेषणम्
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formइत्यादि-उद्धरणसूचक-अव्यय (quotative particle)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), पूर्वकाल (having said)
पार्श्वयोःat (her) two sides
पार्श्वयोः:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी/षष्ठी (Locative/Genitive), द्विवचन (Dual); अत्र सप्तमी (पार्श्वयोः = at the two sides)
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
निषण्णेhaving sat down
निषण्णे:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeVerb
Rootनि-षद् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययकृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘सख्यौ’ इत्यस्य विशेषणम्
विनयानतेbowed in humility
विनयानते:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootविनय-नत (प्रातिपदिक; components: विनय + नत)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषणम् ‘निषण्णे/सख्यौ’