Shloka 13
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
धनुर्द्वयं च विन्ध्यारे नव पुण्ड्रेषु कल्पितम् / पाशद्वयं च दीप्ताभं चत्वार्यस्त्राणि कुम्भज
Transliteration
dhanurdvayaṃ ca vindhyāre nava puṇḍreṣu kalpitam / pāśadvayaṃ ca dīptābhaṃ catvāryastrāṇi kumbhaja
Translation
હે કુંભજ! વિંધ્ય પ્રદેશમાં નવ પુણ્ડ્રોમાં બે ધનુષ્યો કલ્પિત છે; અને બે તેજસ્વી પાશ—આ રીતે ચાર અસ્ત્રો છે.
Word by Word
धनुःbow
धनुः:
समासाङ्ग (compound member)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — समासाङ्ग
द्वयम्pair; two
द्वयम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासार्थ (a set of two)
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
विन्ध्यin/at Vindhya
विन्ध्य:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootविन्ध्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (Masculine, Locative, Singular) — समासाङ्ग/स्थानवाचक
अरेin the spoke/rim (of a wheel)
अरे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (Masculine, Locative, Singular)
नवnine
नव:
विशेषण (Quantifier)
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formसंख्याविशेषण (numeral adjective)
पुण्ड्रेषुin the marks/tilaka-lines (puṇḍras)
पुण्ड्रेषु:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपुण्ड्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन (Masculine, Locative, Plural)
कल्पितम्arranged; fashioned; set
कल्पितम्:
विधेय-विशेषण (Predicative)
TypeAdjective
Rootकॢप् (धातु) + क्त (कृत्) → कल्पित (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular)
पाशnoose
पाश:
समासाङ्ग (compound member)
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — समासाङ्ग
द्वयम्pair; two
द्वयम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootद्वय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्विगु-समासार्थ
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
दीप्ताभम्having a shining appearance
दीप्ताभम्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootदीप्त + आभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (दीप्तम् इव आभा यस्य)
चत्वारिfour
चत्वारि:
विशेषण (Quantifier)
TypeAdjective
Rootचतुर् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (Neuter, Nom/Acc, Plural)
अस्त्राणिweapons
अस्त्राणि:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (Neuter, Nom/Acc, Plural)
कुम्भजO Kumbhaja (Agastya), born from a pot
कुम्भज:
सम्बोधन (Address/Vocative)
TypeNoun
Rootकुम्भ + ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन (Masculine, Vocative, Singular); षष्ठी/सप्तमी-तत्पुरुषार्थः (कुम्भात् जातः)