Shloka 33
दिक्पालादि-शिवलोकान्तर-कथनम्
Account of the Dikpālas and Intervening Realms toward Śiva’s Worlds
Devanagari script
वारुणीतरणिश्रेणीनायिका तत्र राजते / साप्याज्ञयैव सर्वेषां मन्त्रिणीदण्डनाथयोः / ददाति वापीतरणं त्रिनेत्रस्यापि नान्यथा
Transliteration
vāruṇītaraṇiśreṇīnāyikā tatra rājate / sāpyājñayaiva sarveṣāṃ mantriṇīdaṇḍanāthayoḥ / dadāti vāpītaraṇaṃ trinetrasyāpi nānyathā
Translation
ત્યાં વારુણી-તરણિ-શ્રેણીની નાયિકા શોભતી હતી. તે મંત્રિણી અને દંડનાથ સહિત સૌને આજ્ઞા આપી જ—ત્રિનેત્ર શિવને પણ—પાન કરાવતી; અન્યથા નહીં.
Word by Word
वारुणी-तरणि-श्रेणी-नायिकाthe leader of the wine-sun procession/row
वारुणी-तरणि-श्रेणी-नायिका:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवारुणी (प्रातिपदिक) + तरणि (प्रातिपदिक) + श्रेणी (प्रातिपदिक) + नायिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (वारुणी-तरणि-श्रेण्याः नायिका)
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
राजतेshines/appears splendid
राजते:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√राज् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
साshe
सा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
अपिalso/even
अपि:
सम्बन्ध/निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
आज्ञयाby command
आज्ञया:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootआज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
एवindeed/only
एव:
निपात (Emphasis/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (emphatic particle)
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
मन्त्रिणी-दण्डनाथयोःof the ministeress and the chief officer
मन्त्रिणी-दण्डनाथयोः:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमन्त्रिणी (प्रातिपदिक) + दण्डनाथ (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समासः; षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन; (of) the ministeress and the commander of punishment/guard
ददातिgives
ददाति:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√दा (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
वाor/alternatively
वा:
निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle)
अपि-तरणम्a crossing even (i.e., passage)
अपि-तरणम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअपि (उपसर्ग/अव्यय) + तरण (प्रातिपदिक; from √तॄ ‘to cross’)
Formअव्ययीभाव-समासः; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘अपि’ उपपदेन सह
त्रि-नेत्रस्यof the three-eyed one (Śiva)
त्रि-नेत्रस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रि (प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समासः; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (शिवस्य)
अपिeven
अपि:
निपात (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
नnot
न:
निपात (Negation/निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)