Shloka 1
Ṣoḍaśāvaraṇa-cakre Rudrāṇāṃ Nāma-sthāna-nirdeśa
Rudras in the Sixteen-Enclosure Chakra
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने पुष्परागप्रकारादिभुक्ताकरान्तसप्तकक्षान्तरकथनं नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच षोडशावरणं चक्रं किं तद्रुद्राधिदैवतम् / तत्र स्थिताश्च रुद्राः के केन नाम्ना प्रकीर्तिताः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne puṣparāgaprakārādibhuktākarāntasaptakakṣāntarakathanaṃ nāma trayastriṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca ṣoḍaśāvaraṇaṃ cakraṃ kiṃ tadrudrādhidaivatam / tatra sthitāśca rudrāḥ ke kena nāmnā prakīrtitāḥ
Translation
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના ઉત્તરભાગમાં હયગ્રીવ–અગસ્ત્ય સંવાદના લલિતોપાખ્યાનમાં ‘પુષ્પરાગ-પ્રકારાદિ ભુક્તાકારાંત સપ્તકક્ષાંતર-કથન’ નામનો ત્રેત્રીસમો અધ્યાય. અગસ્ત્ય બોલ્યા—હે ભગવન! ષોડશાવરણ ચક્રનો અધિદેવતા કયો રુદ્ર છે? ત્યાં સ્થિત રુદ્રો કોણ કોણ છે અને કયા કયા નામે પ્રકીર્તિત છે?
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-समाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्तिसूचक (quotative/end-marker)
श्रीब्रह्माण्डमहापुराणेin the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + ब्रह्माण्ड + महापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समास: तत्पुरुष (श्री-सम्बद्धं ब्रह्माण्डमहापुराणम्)
उत्तरभागेin the latter section
उत्तरभागे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समास: तत्पुरुष (‘उत्तरः भागः’)
हयग्रीवागस्त्यसंवादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीवागस्त्यसंवादे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहयग्रीव + अगस्त्य + संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समास: द्वन्द्व (हयग्रीवश्च अगस्त्यश्च) + तत्पुरुष (तयोः संवादः)
ललितोपाख्यानेin the Lalitā-upākhyāna
ललितोपाख्याने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललिता + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समास: तत्पुरुष (‘ललितायाः उपाख्यानम्’)
पुष्परागप्रकारादिभुक्ताकरान्तसप्तकक्षान्तरकथनम्the section titled ‘the narration of the inner seven enclosures ending with Bhuktā… beginning with Puṣparāga-types’
पुष्परागप्रकारादिभुक्ताकरान्तसप्तकक्षान्तरकथनम्:
Karta (कर्ता) (नाम-शीर्षक)
TypeNoun
Rootपुष्पराग + प्रकार + आदि + भुक्त + आकारान्त + सप्त + कक्षा + अन्तर + कथन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमास (शीर्षक-रूपेण)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-शब्दः ‘called/named’ अर्थे
त्रयस्त्रिंशःthirty-third
त्रयस्त्रिंशः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रयस् + त्रिंशत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण; द्विगु-समास (संख्या-विशेषण)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता) (शीर्ष्य-वाक्ये)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
षोडशावरणम्having sixteen enclosures
षोडशावरणम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषोडश + आवरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण; द्विगु-समास (‘षोडश आवरणानि यस्य’)
चक्रम्cakra (wheel/diagram)
चक्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
किम्what?
किम्:
Prashna (प्रश्न)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; प्रश्नवाचक
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; निर्देशक
रुद्राधिदैवतम्the presiding deity as Rudra
रुद्राधिदैवतम्:
Prashna-predicative (प्रश्न-विशेष्य)
TypeNoun
Rootरुद्र + अधिदैवत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समास: तत्पुरुष (‘रुद्रः अधिदैवतं यस्य/रुद्रस्य अधिदैवतम्’)
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण
स्थिताःsituated
स्थिताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘स्थित’ = ‘स्थितः/स्थिताः’
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
रुद्राःRudras
रुद्राः:
Karta (कर्ता) (प्रकीर्तिताः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
केwhich (ones)?
के:
Prashna (प्रश्न)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; प्रश्नवाचक
केनby what
केन:
Karaṇa (करण) / Hetu (हेतु) (नाम्ना सह)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; प्रश्नवाचक
नाम्नाby name
नाम्ना:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
प्रकीर्तिताःare proclaimed
प्रकीर्तिताः:
Kriya (क्रिया) (passive predicate)
TypeVerb
Rootप्र-कीर्त् (धातु)
Formलट् (Present) रूपेण न; वस्तुतः क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘प्रकीर्तित’ इति, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थक (passive sense)