Shloka 91
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
तमेवानुविकारं तु यस्माद्वै क्षरते पुनः / तस्माच्च कारणाच्चैव ज्ञरमित्यभिधीयते
Transliteration
tamevānuvikāraṃ tu yasmādvai kṣarate punaḥ / tasmācca kāraṇāccaiva jñaramityabhidhīyate
Translation
અને એ જ, જે વિકારોને અનુસરીને ફરી ફરી ક્ષરિત થાય છે—આ કારણથી જ તેને ‘જ્ઞર’ કહેવામાં આવે છે.
Word by Word
तम्that (one)
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
अनुविकारम्the subsequent modification
अनुविकारम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअनुविकार (प्रातिपदिक; अनु+विकार)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपसर्गपूर्वक-तत्पुरुषभावः
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Contrast)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
यस्मात्because (from which)
यस्मात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; यस्मात् = ‘because/from which’ (ablatival relative adverb)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
क्षरतेperishes / flows away
क्षरते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootक्षर् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
पुनःagain
पुनः:
Kala (काल/Time)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्ति/कालवाचक (again)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; तस्मात् = ‘therefore/from that’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
कारणात्from being a cause
कारणात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थे
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
ज्ञरम्(it is called) jñara
ज्ञरम्:
Pratijna (प्रतिज्ञा/Predicate)
TypeNoun
Rootज्ञर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (पाठरूपः—‘ज्ञर’ इति संज्ञा)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/इत्यर्थक (quotative particle)
अभिधीयतेis called / is designated
अभिधीयते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअभि+धा (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (Passive)