Shloka 73
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
अष्टौ प्रकृतयो ज्ञेयाः पूर्वोक्ता वै यथाक्रमम् / अव्यक्ताद्यास्तु विज्ञेया भूतान्ताः प्रकृतेर्भवाः
Transliteration
aṣṭau prakṛtayo jñeyāḥ pūrvoktā vai yathākramam / avyaktādyāstu vijñeyā bhūtāntāḥ prakṛterbhavāḥ
Translation
પૂર્વોક્ત ક્રમ મુજબ આઠ પ્રકૃતિઓ જાણવાયોગ્ય છે. અવ્યક્તથી આરંભ કરી ભૂતાંત સુધી—આ બધું પ્રકૃતિમાંથી ઉત્પન્ન છે.
Word by Word
aṣṭaueight
aṣṭau:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṣṭan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; संख्याविशेषण (numeral adjective)
prakṛtayaḥnatures/principles (prakṛtis)
prakṛtayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन
jñeyāḥto be known
jñeyāḥ:
Vidheyaviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootjñā (धाातु) + ya (कृत्, तव्यत्/यत्-प्रत्यय; कृदन्त)
Formकृदन्त-विशेषण (gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विधेय (to be known)
pūrvoktāḥpreviously stated
pūrvoktāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + ukta (कृदन्त, √vac)
Formकर्मधारय-समास; कृदन्त-विशेषण, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
vaiindeed
vai:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; अवधान/निश्चयार्थ
yathā-kramamin due order
yathā-kramam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + krama (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (adverb)
avyakta-ādyāḥbeginning with the Unmanifest
avyakta-ādyāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootavyakta (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (आदि-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
tubut/indeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थ
vijñeyāḥto be understood/recognized
vijñeyāḥ:
Vidheyaviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootvi-√jñā (धातु) + ya (कृत्, यत्-प्रत्यय; कृदन्त)
Formकृदन्त-विशेषण (gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘विशेषेण ज्ञेयाः’
bhūta-antāḥending with the elements (bhūtas)
bhūta-antāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhūta (प्रातिपदिक) + anta (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
prakṛteḥof prakṛti
prakṛteḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
bhavāḥproducts/originations
bhavāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘भव’ = उत्पत्ति/उद्भव