Shloka 70
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
यथेह लोके स्वप्ने तं नीयमानमितस्ततः / रञ्जनं तद्विधेयस्य ते तान्यो न च विद्यते
Transliteration
yatheha loke svapne taṃ nīyamānamitastataḥ / rañjanaṃ tadvidheyasya te tānyo na ca vidyate
Translation
જેમ આ લોકમાં સ્વપ્નમાં તેને અહીંથી ત્યાં લઈ જવાય છે, તેમ કર્માધીન માટે એ જ ભોગ-રંજન છે; તે સિવાય બીજું નથી.
Word by Word
यथाjust as
यथा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानार्थक अव्यय (comparative adverb)
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (locative adverb)
लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
स्वप्नेin a dream
स्वप्ने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
तम्him/that (one)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम
नीयमानम्being led
नीयमानम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootनी (धातु) → नीयमान (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त, कर्मणि (present passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण तम्
इतस्from here
इतस्:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formअपादानार्थक अव्यय (ablatival adverb)
ततःfrom there/then
ततः:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअपादानार्थक/क्रमवाचक अव्यय (ablatival/sequence adverb)
रञ्जनम्delusion/entertainment (bewilderment)
रञ्जनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरञ्जन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तद्-विधेयस्यof one subject to that (condition)
तद्-विधेयस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + विधेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; तत्पुरुष: 'तस्य विधेयः' = one who is subject to that/controlled by that
तेthey/those
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम (context: 'that')
अन्यःanother
अन्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (qualifier) (implicit 'कश्चित्')
नnot
न:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध निपात (negation particle)
चand
च:
Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
विद्यतेexists/is found
विद्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; भावे/सत्तायाम् 'exists'