Shloka 65
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
ऊष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः / स शरीरमुपाश्रित्य कृत्स्नान्दोषान्रुणद्धि वै
Transliteration
ūṣmā prakupitaḥ kāye tīvravāyusamīritaḥ / sa śarīramupāśritya kṛtsnāndoṣānruṇaddhi vai
Translation
દેહમાં પ્રકુપિત ઉષ્મા તીવ્ર વાયુથી પ્રેરિત થઈ, એ જ શરીરનો આશ્રય લઈને સર્વ દોષોને અવરોધે છે।
Word by Word
ऊष्माheat
ऊष्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऊष्मन्/ऊष्मा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (nom sg)
प्रकुपितःaggravated
प्रकुपितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्र-√कुप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (agitated)
कायेin the body
काये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन (loc sg)
तीव्रवायुसमीरितःdriven by a strong wind
तीव्रवायुसमीरितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतीव्र + वायु + समीरित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तीव्रवायुनā समीरितः) क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (driven by strong wind)
सःhe/that (heat)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (pronoun, nom sg)
शरीरम्the body
शरीरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशरीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन (acc sg)
उपाश्रित्यhaving taken refuge in
उपाश्रित्य:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-आ-√श्रि (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having resorted to/taken support of)
कृत्स्नान्all
कृत्स्नान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकृत्स्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन; विशेषण (acc pl)
दोषान्humors/faults
दोषान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन (acc pl)
रुणद्धिblocks / restrains
रुणद्धि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√रुध् (धातु)
Formलट्-लकार (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; रूपम्: रुणद्धि (he blocks/confines)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक/प्रमाणार्थक (emphatic particle)