Shloka 47
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
अनिष्टमिष्टमप्रीतिप्रीतितापविषादनम् / दुःखलाभे न तापश्च सुखानुस्मरणं तथा
Transliteration
aniṣṭamiṣṭamaprītiprītitāpaviṣādanam / duḥkhalābhe na tāpaśca sukhānusmaraṇaṃ tathā
Translation
અનિષ્ટ અને ઇષ્ટમાં અપ્રિતિ-પ્રિતિ, તેમાંથી તાપ અને વિષાદ; દુઃખ મળ્યા છતાં તાપ ન થવો, તેમજ સુખનું સ્મરણ—(આ લક્ષણો).
Word by Word
अनिष्टम्the undesirable
अनिष्टम्:
Karma (कर्म/Object—implied)
TypeNoun
Rootअनिष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (contextually item in a list)
इष्टम्the desirable
इष्टम्:
Karma (कर्म/Object—implied)
TypeNoun
Rootइष्ट (प्रातिपदिक; √इष् + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (list item)
अप्रीतिःdispleasure
अप्रीतिः:
Karta (कर्ता/Subject—implied in nominal sentence)
TypeNoun
Rootअप्रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रीतिःpleasure/affection
प्रीतिः:
Karta (कर्ता/Subject—implied)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तापःdistress/torment
तापः:
Karta (कर्ता/Subject—implied)
TypeNoun
Rootताप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विषादनम्dejection
विषादनम्:
Karma (कर्म/Object—implied)
TypeNoun
Rootविषादन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
दुःखलाभेupon obtaining sorrow
दुःखलाभे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Condition)
TypeNoun
Rootदुःख-लाभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दुःखस्य लाभः)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
तापःdistress
तापः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootताप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
सुखानुस्मरणम्recollection of happiness
सुखानुस्मरणम्:
Karma (कर्म/Object—implied)
TypeNoun
Rootसुख-अनुस्मरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सुखस्य अनुस्मरणम्)
तथाlikewise/so
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक/समुच्चयार्थ (adverb: 'thus/likewise')