Shloka 28
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
यात्यवस्था तु साचैव देहिनां तु निरुच्यते / जन्तूनां पापपुण्यं तु प्रकृतौ यत्प्रतिष्ठितम्
Transliteration
yātyavasthā tu sācaiva dehināṃ tu nirucyate / jantūnāṃ pāpapuṇyaṃ tu prakṛtau yatpratiṣṭhitam
Translation
દેહધારીઓની જે ‘યાત્યવસ્થા’ છે તે જ અહીં વર્ણવાય છે; અને જીવોનું પાપ‑પુણ્ય પ્રકૃતિમાં જ પ્રતિષ્ઠિત છે.
Word by Word
yāti-avasthāthe passing/transition state
yāti-avasthā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootyāti (गम्-धातु, लट्-रूप) + avasthā (अवस्था-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); समासः—कर्मधारयः (यातिः इव/याति-रूपा अवस्था)
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात), contrast/emphasis
sāthat (she/it)
sā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (तद्-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); demonstrative pronoun
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
evaindeed/only
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormEmphatic particle (अवधारणार्थक निपात)
dehināmof embodied beings
dehinām:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootdehin (देहिन्-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Plural (बहुवचन)
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphasis
nirucyateis stated/defined
nirucyate:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootnir+vac (वच्-धातु)
FormPresent tense (लट्), Passive voice (कर्मणि), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
jantūnāmof creatures
jantūnām:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध/Of)
TypeNoun
Rootjantu (जन्तु-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Plural (बहुवचन)
pāpa-puṇyamsin and merit
pāpa-puṇyam:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootpāpa (पाप-प्रातिपदिक) + puṇya (पुण्य-प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (प्रथमा/1 or द्वितीया/2), Singular (एकवचन); समासः—द्वन्द्वः (पापं च पुण्यं च)
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात)
prakṛtauin Prakṛti (nature)
prakṛtau:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रकृति-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (सप्तमी/7), Singular (एकवचन)
yat-pratiṣṭhitamwhich is established (therein)
yat-pratiṣṭhitam:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootyat (यत्-प्रातिपदिक) + pratiṣṭhita (प्रति+स्था-धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (प्रथमा/1 or द्वितीया/2), Singular (एकवचन); समासः—तत्पुरुषः (यत्-सम्बन्धि)