Shloka 73
Viśukra–Viṣaṅga-vadha (The Slaying of Viśukra and Viṣaṅga) — Lalitopākhyāna
Devanagari script
आयुर्नाशनमस्त्रं तु मुक्तवान्भण्डदानवः / कालसंकर्षणीरूपमस्त्रं राज्ञी व्यमुञ्चत
Transliteration
āyurnāśanamastraṃ tu muktavānbhaṇḍadānavaḥ / kālasaṃkarṣaṇīrūpamastraṃ rājñī vyamuñcata
Translation
ભંડ દાનવે આયુર્નાશક અસ્ત્ર મુક્ત કર્યું; ત્યારે રાજ્ઞીએ કાલસંકર્ષિણીરૂપ અસ્ત્ર પ્રક્ષેપ્યું।
Word by Word
आयुः-नाशनम्-अस्त्रम्the life-destroying weapon
आयुः-नाशनम्-अस्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘आयुषः नाशनम्’ इति, ततः ‘(तत्) अस्त्रम्’
तुbut/indeed
तु:
Discourse particle (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोध-निपात (but/indeed)
मुक्तवान्having released
मुक्तवान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमुच् (धातु) → मुक्तवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्तवतु-प्रत्ययान्त (perfect participle active): ‘having released’
भण्ड-दानवःBhaṇḍa the demon
भण्ड-दानवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभण्ड (प्रातिपदिक) + दानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय: ‘भण्डः (नाम) सः दानवः’
काल-संकर्षणी-रूपम्-अस्त्रम्the weapon in the form of Kāla-saṅkarṣaṇī
काल-संकर्षणी-रूपम्-अस्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + संकर्षणी (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक) + अस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: ‘कालसंकर्षण्याः रूपम्’ इति, ततः ‘(तत्) अस्त्रम्’
राज्ञीthe queen (Goddess)
राज्ञी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराज्ञी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
व्यमुञ्चतshe released/let loose
व्यमुञ्चत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-मुच् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन