Shloka 46
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
इह सर्वाभिरस्माभिर्भृत्यभूताभिरेकिका / वनिता स्वामिनीकृत्ये किं फलं मोक्ष्यते परम्
Transliteration
iha sarvābhirasmābhirbhṛtyabhūtābhirekikā / vanitā svāminīkṛtye kiṃ phalaṃ mokṣyate param
Translation
અહીં ભૃત્યરૂપે રહેલી અમારામાંથી એક સ્ત્રીને સ્વામિની બનાવાઈ છે; તેની સેવામાં કયું પરમ ફળ—મોક્ષ—મળશે?
Word by Word
ihahere
iha:
Deśa-adhikaraṇa (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place: 'here')
sarvābhiḥby all (of us women)
sarvābhiḥ:
Karana/Sahakāri (करण/सहकारी)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; सर्व-शब्दः (all)
asmābhiḥby us
asmābhiḥ:
Karana/Sahakāri (करण/सहकारी)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, बहुवचन; उत्तमपुरुष-सर्वनाम
bhṛtya-bhūtābhiḥby us who have become servants
bhṛtya-bhūtābhiḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण; qualifying asmābhiḥ)
TypeAdjective
Rootbhṛtya (प्रातिपदिक) + bhū (धातु; √bhū) → bhūta (कृदन्त; क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः: 'having become servants'
ekikāa single one (alone)
ekikā:
Karta (कर्ता; predicate/subject in ellipsis)
TypeNoun
Rootekikā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; एकत्ववाचक (one/alone)
vanitāwoman
vanitā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvanitā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
svāminī-kṛtyein making (her) the mistress
svāminī-kṛtye:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootsvāminī (प्रातिपदिक) + kṛtya (प्रातिपदिक; √kṛ + तव्य/यत् sense)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुषः: 'in/with regard to making (someone) mistress' / 'in the act of appointing as mistress'
kimwhat?
kim:
Prashna (प्रश्न)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थक
phalamfruit/result
phalam:
Karma/Viṣaya (कर्म/विषय)
TypeNoun
Rootphala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
mokṣyatewill be released/attained
mokṣyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√muc (धातु)
Formलृट्-लकार (Future/लृट्) आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि/मध्यस्थ-भावः: 'will be released/obtained'
paramsupreme; highest
param:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying phalam)