Shloka 59
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
द्विशत्यक्षौहिणीसेना मुख्यस्य तिलकायिता / बद्धभ्रुकुटयः शस्त्रपाणयो निर्ययुर्गृहात्
Transliteration
dviśatyakṣauhiṇīsenā mukhyasya tilakāyitā / baddhabhrukuṭayaḥ śastrapāṇayo niryayurgṛhāt
Translation
મુખ્યના તિલક સમાન દ્વિશત અક્ષૌહિણી સેના, ભ્રુકુટી બાંધી, હાથમાં શસ્ત્ર ધારણ કરી, ગૃહમાંથી બહાર નીકળી પડી।
Word by Word
द्विशत्यक्षौहिणीसेनाthe army consisting of two hundred akṣauhiṇīs
द्विशत्यक्षौहिणीसेना:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootद्वि + शत + अक्षौहिणी + सेना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; द्विगु-समासः (numerical compound)
मुख्यस्यof the chief
मुख्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootमुख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; genitive (of the chief/leader)
तिलकायिताbecame like a tilaka (ornament/mark)
तिलकायिता:
Visheshana (विशेषण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootतिलकायित (कृदन्त; तिलक + √इ (धातु) + क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle used adjectivally)
बद्धknit/contracted
बद्ध:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√बन्ध् (धातु) + क्त
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (bound/contracted)
भ्रुकुटयःfrowns/knitted brows
भ्रुकुटयः:
Karta (कर्ता; as part of descriptive subject phrase)
TypeNoun
Rootभ्रुकुटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
शस्त्रपाणयःthose with weapons in hand
शस्त्रपाणयः:
Karta (कर्ता; appositional descriptor)
TypeNoun
Rootशस्त्र + पाणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; बहुव्रीहिः = येषां पाणौ शस्त्रं ते
निर्ययुःwent out
निर्ययुः:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootनिर् + √या (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपदम्
गृहात्from the house
गृहात्:
Apadana (अपादान/Ablative source)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; ablative (from)