Shloka 38
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
पश्चाद्भागे सम्पदेशीं पुरस्ताश्च हयासनाम् / एवं संवेश्य परितश्चक्रराजरथस्य च
Transliteration
paścādbhāge sampadeśīṃ purastāśca hayāsanām / evaṃ saṃveśya paritaścakrarājarathasya ca
Translation
ચક્રરાજ-રથની આસપાસ આ રીતે ગોઠવી, પાછળના ભાગે સંપદેશીને અને આગળ હયાસનાને સ્થાપિત કર્યું।
Word by Word
पश्चात्-भागेin the rear
पश्चात्-भागे:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootपश्चात् (अव्यय) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; ‘in the rear part/at the back’
सम्पदेशीम्the instructress/guide
सम्पदेशीम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootसम्पदेशी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘the guide/one who gives instructions’ (a female attendant)
पुरस्तात्in front
पुरस्तात्:
अधिकरण (Location)
TypeIndeclinable
Rootपुरस्तात् (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक क्रियाविशेषण (adverb of place) ‘in front’
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
हय-आसनाम्the horse-seated (one)
हय-आसनाम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootहय + आसना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; ‘the horse-seat/horse-mounted one’ (or ‘one seated on a horse’)
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (manner adverb) ‘thus’
संवेश्यhaving arranged/placed
संवेश्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to implied main verb)
TypeIndeclinable
Rootसम्-√विश् (धातु)
Formल्यप्/क्त्वा-प्रत्यय (gerund/absolutive) ‘having arranged/placed (them)’
परितःaround
परितः:
अधिकरण (Location)
TypeIndeclinable
Rootपरितः (अव्यय)
Formअव्यय, देशवाचक (adverb) ‘around/on all sides’
चक्र-राज-रथस्यof the royal wheel-chariot
चक्र-राज-रथस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootचक्र + राजन् + रथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन; ‘of the wheel-king’s chariot / of the royal wheel-chariot’
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)