Shloka 111
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
हस्तलाघवमाश्रित्य मुक्तैश्चन्द्रार्धसायकैः / त्रिंशता त्रिंशतो भण्डपुत्राणा साहतं शिरः
Transliteration
hastalāghavamāśritya muktaiścandrārdhasāyakaiḥ / triṃśatā triṃśato bhaṇḍaputrāṇā sāhataṃ śiraḥ
Translation
હાથની ચપળતા વડે છોડેલા અર્ધચંદ્રાકાર બાણોથી તેણે ભંડના પુત્રોના ત્રીસ-ત્રીસ મસ્તક કાપી નાખ્યાં.
Word by Word
हस्त-लाघवम्manual dexterity; sleight of hand
हस्त-लाघवम्:
कर्म (कर्म/Object of gerund)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक) + लाघव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular
आश्रित्यhaving relied on; using
आश्रित्य:
पूर्वकालक्रिया (Absolutive—prior action)
TypeVerb
Rootआ-श्रि (धातु)
Formकृदन्त—क्त्वा (gerund/absolutive); ‘having resorted to/using’
मुक्तैःwith released
मुक्तैः:
करण (करण/Instrument)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formकृत्—क्त (PPP) ‘released’; पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; Instrumental plural qualifying सायकैः
चन्द्र-अर्ध-सायकैःwith crescent-shaped arrows
चन्द्र-अर्ध-सायकैः:
करण (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक) + सायक (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; Instrumental plural; ‘with crescent(-shaped) arrows’
त्रिंशताby thirty (arrows)
त्रिंशता:
करण (करण/Instrument—measure)
TypeNoun
Rootत्रिंशत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (संख्याशब्द), तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; Instrumental singular ‘by thirty’
त्रिंशतःin sets of thirty
त्रिंशतः:
अपादान (विभाग/Distributive source)
TypeNoun
Rootत्रिंशत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (संख्याशब्द), पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; Ablative singular used distributively ‘from each set of thirty/each time thirty’
भण्ड-पुत्राणाम्of Bhaṇḍa’s sons
भण्ड-पुत्राणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootभण्ड (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; Genitive plural
साshe
सा:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Pronoun
अहतम्struck; smitten
अहतम्:
कर्म (कर्म/Object—result state)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formकृत्—क्त (PPP) ‘struck’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; agrees with शिरः
शिरःhead
शिरः:
कर्म (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; Accusative singular (object)