Adhyaya 24

Verse 1

इति ब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे ललितोपाख्याने करङ्कादिपञ्चसेनापतिवधो नाम त्रयोविंशो ऽध्यायः हतेषु तेषु रोषान्धो निश्वसञ्छून्यकेश्वरः / कुजलाशमिति प्रोचे युयुत्साव्याकुलाशयः

આ રીતે બ્રહ્માંડમહાપુરાણના ઉત્તરભાગે લલિતોપાખ્યાનમાં ‘કરંકાદિ પાંચ સેનાપતિઓના વધ’ નામે ત્રેવીસમો અધ્યાય. તેઓ હણાયા ત્યારે ક્રોધાંધ શૂન્યકેશ્વર નિશ્વાસ લેતો, યુદ્ધેચ્છાથી વ્યાકુળ હૃદયે ‘કુજલાશ!’ એમ બોલ્યો.

Verse 2

भद्र सेनापते ऽस्माकमभद्रं समुपागतम् / करङ्काद्यश्चमूनाथाः कन्दलद्भुजविक्रमाः

હે ભદ્ર સેનાપતિ! અમારે માટે અમંગળ આવી પડ્યું છે. કરંક આદિ તે ચમૂનાથો, જેમનો ભુજાવિક્રમ પ્રજ્વલિત હતો, (તે બધા નષ્ટ થયા).

Verse 3

सर्पिणीमायया सर्वगीर्वाणमदभञ्जनाः / पापीयस्या तया गूढमायया विनिपातिताः

દેવોના ગર્વને ચૂર કરનાર તે વીરોએ, તે પાપિષ્ઠાની સર્પિણી-માયાથી—તેની ગુઢ માયાથી—પતન પામ્યું.

Verse 4

बलाहकप्रभृतयः सप्त ये सैनिकाधिपाः / तानुदग्रभुजासत्त्वान्प्राहिणु प्रधनं प्रति

બલાહક વગેરે જે સાત સૈન્યાધિપતિઓ છે, તે ઉગ્ર ભુજાબળવાળા વીરોને યુદ્ધભૂમિ તરફ મોકલો.

Verse 5

त्रिशतं चाक्षौहिणीनां प्रस्थापय सहैव तैः / ते मर्दयित्वा ललितासैन्यं मायापरायणाः

તેમની સાથે ત્રણસો અક્ષૌહિણી સેનાઓ પણ રવાના કર. માયામાં નિપુણ તેઓ લલિતાની સેનાને મર્દન કરીને (વિજય ઇચ્છે છે).

Verse 6

अये विजयमाहार्य संप्राप्स्यन्ति ममान्तिकम् / कीकसगर्भसंजातास्ते प्रचण्डपराक्रमाः

હે વિજયમાહાર્ય! તેઓ નિશ્ચયે મારા સમીપે પહોંચશે. કીકસના ગર્ભથી જન્મેલા તેઓ અત્યંત પ્રચંડ પરાક્રમી છે.

Verse 7

बलाहकमुखाः सप्त भ्रातरो जयिनः सदा / तेषामवश्यं विजयो भविष्यति रणाङ्गणे

બલાહકમુખ વગેરે સાત ભાઈઓ સદા વિજયી છે; રણમેદાનમાં તેમનો વિજય નિશ્ચિત થશે.

Verse 8

इति भण्डासुरेणोक्तः कुटिलाक्षः समाह्वयत् / बलाहकमुखान्सप्त सेनानाथान्मदोत्कटान्

ભંડાસુરે એમ કહ્યે પછી કુટિલાક્ષે બલાહકમુખ વગેરે સાત મદોત્કટ સેનાનાયકોને બોલાવ્યા.

Verse 9

बलाहकः प्रथमतस्तस्मा त्सूचीमुखो ऽपरः / अन्यः फालमुखश्चैव विकर्णो विकटाननः

પ્રથમ બલાહક, ત્યાર પછી સૂચીમુખ; પછી ફાલમુખ, વિકર્ણ અને વિકટાનન.

Verse 10

करालायुः करटकः सप्तैते वीर्यशालिनः / भण्डासुरं नमस्कृत्य युद्धकौतूहलोल्वणाः

કરાલાયુઃ અને કરટક—આ સાતેય બળવાન; ભંડાસુરને નમસ્કાર કરીને યુદ્ધકૌતૂહલથી ઉલ્લાસિત થયા.

Verse 11

कीकसासूनवः सर्वे भ्रातरो ऽन्योन्यमावृताः / अन्योन्यसुसहायाश्च निर्जगमुर्नगरान्तरात्

કીકસના સર્વ પુત્ર-ભ્રાતાઓ પરસ્પર આવૃત થઈ, એકબીજાના સહાયક બની નગરના અંતરથી બહાર નીકળી પડ્યા।

Verse 12

त्रिशाताक्षौहिणीसेनासेनान्यो ऽन्वगमंस्तदा / उल्लिखन्ति केतुजालैरंबरे घनमण्डलम्

ત્યારે ત્રણસો અક્ષૌહિણી સેનાઓના સેનાપતિઓ આગળ વધ્યા; ધ્વજોના જાળથી તેઓ આકાશના ઘનમંડળને જાણે ખૂંચતા ગયા।

Verse 13

घोरसंग्रामिणीपादा घातैर्मर्दितभूतला / पिबन्ति धूलिकाजालैरशेषानपि सागरान्

તેમના ઘોર યુદ્ધમય પગલાંના પ્રહારો વડે ભૂતલ દબાઈ ગયું; ધૂળના જાળથી તેઓ જાણે સર્વ સાગરોને પણ પી જતા।

Verse 14

भेरीनिः साणतंपोट्टपणवानकनिस्वनैः / नभोगुणमयं विश्वमादधानाः पदेपदे

ભેરી, નિસાણ, તંપોટ્ટ, પણવ અને આનકના નાદોથી તેઓ પગલે પગલે આકાશગુણમય સમગ્ર વિશ્વને વ્યાપી દેતા।

Verse 15

त्रिशताक्षौहिणीसेनां तां गृहीत्वा मदेद्धताः / प्रवेष्टुमिव विश्वस्मिन्कैकसेयाः प्रतस्थिरे

ત્રણસો અક્ષૌહિણી સેનાને સાથે લઈને, મદથી ઉદ્ધત કૈકસેયો જાણે સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રવેશ કરવા નીકળી પડ્યા।

Verse 16

धृतरोषारुणाः सूर्यमण्डलो द्दीप्तकङ्कटाः / उद्दीप्तशस्त्रभरणाश्चेलुर्द्दीप्तोर्ध्वकेशिनः

તેઓ ક્રોધથી અરুণવર્ણ, સૂર્યમંડળ સમા તેજસ્વી કંકણધારી હતા. પ્રજ્વલિત શસ્ત્રોના ભારને ધારણ કરી, અગ્નિશિખા સમા ઊર્ધ્વકેશ થઈ આગળ વધ્યા.

Verse 17

सप्त लोकान्प्रमथितुं प्रोषिताः पूर्वमुद्धताः / भण्डासुरेण महता जगद्विजयकारिणा

સાત લોકોને મથિત કરવા માટે તેઓ પહેલેથી જ ઉદ્ધત બની મોકલાયા હતા—જગત્-વિજય કરનાર મહાન ભંડાસુર દ્વારા.

Verse 18

सप्तलोकविमर्देन तेन दृष्ट्वा महाबलाः / प्रोषिता ललितासैन्यं जेतुकामेन दुर्धिया

સપ્ત લોકને મર્દન કરનાર તે (ભંડાસુર)ને જોઈ, મહાબળવાન તેઓ દુર્ધિ બની લલિતાસેનાને જીતવાની ઇચ્છાથી મોકલાયા.

Verse 19

ते पतन्तो रणतलमुच्चलच्छत्रपाणयः / शक्तिसेनामभिमुखं सक्रोधमभिदुद्रुवुः

તેઓ રણભૂમિ પર તૂટી પડ્યા; હાથોમાં ઊંચે ઉઠાવેલા છત્ર લઈને, ક્રોધসহ શક્તિસેનાની સામે દોડી ગયા.

Verse 20

मुहुः किलकिलाराबैर्घोषयन्तो दिशो दश / देव्यास्तु सैनिकं यत्र तत्र ते जगमुरुद्धताः

તેઓ વારંવાર ‘કિલકિલા’ નાદથી દસેય દિશાઓને ગુંજાવતા, જ્યાં જ્યાં દેવીનું સૈન્ય હતું ત્યાં ત્યાં ઉદ્ધત બની પહોંચી ગયા.

Verse 21

सैन्यं च ललितादेव्याः सन्नद्धं शास्त्रभीषणम् / अभ्यमित्रीणमभवद्बद्धभ्रुकुटिनिष्ठुरम्

લલિતા દેવીનું સૈન્ય શસ્ત્રોથી સન્નદ્ધ, ભયંકર હતું; શત્રુઓ સામે ધસી ગયું, ભ્રૂકુટી બાંધી કઠોર ભાવ ધારણ કરીને.

Verse 22

पाशिन्यो मुसलिन्यश्च चक्रिण्यश्चापरा मुने / मुद्गरिण्यः पट्टिशिन्यः कोदण्डिन्यस्तथापराः

હે મુને! કોઈ પાશ ધારણ કરનારી, કોઈ મુસલ ધારણ કરનારી, કોઈ ચક્ર ધારણ કરનારી; કોઈ મુદગર ધારણ કરનારી, કોઈ પટ્ટિશ ધારણ કરનારી, અને કોઈ કોદંડ (ધનુષ્ય) ધારણ કરનારી હતી.

Verse 23

अनेकाःशक्तयस्तीव्रा ललितासैन्यसंगताः / पिबन्त्य इव दैत्याब्धिं सान्निपेतुः सहस्रशः

લલિતાના સૈન્ય સાથે જોડાયેલી અનેક તીવ્ર શક્તિઓ, જાણે દૈત્યસમુદ્રને પીવા નીકળી હોય તેમ, હજારોની સંખ્યામાં એકસાથે તૂટી પડી.

Verse 24

आयातायात हे दुष्टाः पापिन्यो वनिताधमाः / मायापरिग्रहैर्दूरं मोहयन्त्यो जडाशयान्

“આવો આવો, હે દુષ્ટો! હે પાપિણીઓ, હે અધમ સ્ત્રીઓ!” એમ કહી, માયાના ઉપાયો વડે દૂરથી જ જડચિત્તોને મોહવા લાગી.

Verse 25

नेष्यामो भवतीरद्य प्रेतनाथनिकेतनम् / श्वसद्भुजगसंकाशैर्बाणैर त्यन्तभीषणैः / इति शक्तीर्भर्त्सयन्तो दानवाश्चक्रुराहवम्

“આજે અમે તમને પ્રેતનાથના નિકેતનમાં પહોંચાડશું” એમ કહી દાનવો ફુફકારતા સર્પ સમાન અત્યંત ભયંકર બાણોથી શક્તિઓને ધમકાવતા યુદ્ધ કરવા લાગ્યા.

Verse 26

काचिच्चिच्छेद दैत्येन्द्रं कण्ठे पट्टिशपातनात् / तद्गलोद्गलितो रक्तपूर ऊर्ध्वमुखो ऽभवत्

એક વીરાંગનાએ પટ્ટિશના પ્રહારથી દૈત્યેન્દ્રનું કણ્ઠ છેદી નાખ્યું; તેના ગળામાંથી રક્તનો પૂર ઊર્ધ્વમુખે ઉછળી આવ્યો।

Verse 27

तत्र लग्ना बहुतरा गृध्रा मण्डलतां गताः / तैरेव प्रेतनाथस्य च्छत्रच्छविरुदञ्चिता

ત્યાં બહુ ગીધો ભેગા થઈ મંડળરૂપે ફરવા લાગ્યા; એમના કારણે પ્રેતનાથ પર છત્ર જેવી છાયા શોભી ઉઠી।

Verse 28

काचिच्छक्तिः मुरारातिं मुक्तशक्त्यायुधं रणे / लूनतच्छक्तिनैकेन बाणेन व्यलुनीत च

એક વીરાંગનાએ રણમાં મુરારાતિ પર શક્તિ-આયુધ ફેંક્યું; પરંતુ છૂટેલી એ શક્તિને એક જ બાણથી કાપી નાખી।

Verse 29

एका तु गजमारूढा कस्यचिद्दैत्यदुर्मतेः / उरःस्थले स्वकरिणा वप्राघातमशिक्षयत्

બીજી એક વીરાંગના હાથી પર ચઢીને એક દુર્મતિ દૈત્યના ઉરઃસ્થળે પોતાના ગજની સૂંઢથી પ્રચંડ આઘાત કર્યો।

Verse 30

काचित्प्रतिभटारूढं दन्तिनं कुंभसीमनि / खड्गेन सहसा हत्वा गजस्य स्वप्रियं व्यधात्

એક વીરાંગનાએ પ્રતિભટ આરૂઢ દંતિને કુંભપ્રદેશે ખડ્ગથી સહસા મારી, તે ગજના પ્રિય સવારને પણ વિનષ્ટ કર્યો।

Verse 31

करमुक्तेन चक्रेण कस्यचिद्देववैरिणः / धनुर्दण्डं द्विधा कृत्वा स्वभ्रुवोः प्रतिमां तनेत्

હાથેથી છોડાયેલા ચક્ર વડે એક દેવવૈરીનું ધનુર્દંડ દ્વિધા કરી, પોતાની ભ્રૂઓ જેવી વક્ર પ્રતિમા રૂપે તેને તાણ્યો।

Verse 32

शक्तिरन्या शरैः शातैः शातयित्वा विरोधिनः / कृपाणपद्मा रोमाल्यां स्वकीयायां मुदं व्यधात्

બીજી શક્તિએ તીક્ષ્ણ બાણોથી વિરોધીઓને છિન્નભિન્ન કર્યા; અને કૃપાણપદ્માએ પોતાની જ રોમાવલીમાં આનંદ સ્થાપ્યો।

Verse 33

काचिन्मुद्गरपातेन चूर्णयित्वा विरोधिनः / रथ्यक्रनितंबस्य स्वस्य तेनातनोन्मुदम्

કોઈએ મુદગરના પ્રહારે વિરોધીઓને ચૂર્ણ કર્યા; અને રથ્યક્ર-નિતંબાએ એ જથી પોતાનો આનંદ વિસ્તરાવ્યો।

Verse 34

रथकूबरमुग्रेण कस्यचिद्दानवप्रभोः / खड्गेन छिन्दती स्वस्य प्रियमुव्यास्ततान ह

એક દાનવપ્રભુના ઉગ્ર રથકૂબરને ખડ્ગથી કાપતી, તેણે પોતાના પ્રિય (વિજય-હર્ષ) ને વિસ્તરાવ્યો।

Verse 35

अभ्यन्तरं शक्तिसेना दैत्यानां प्रविवेश ह / प्रविवेश च दैत्यानां सेना शक्तिबलान्तरम्

શક્તિસેના દૈત્યોના આંતરભાગમાં પ્રવેશી; અને દૈત્યોની સેના પણ શક્તિના બલાંતરમાં ઘૂસી ગઈ।

Verse 36

नीरक्षीरवदत्यन्ताश्लेषं शक्तिसुरद्विषाम् / संकुलाकारतां प्राप्तो युद्धकाले ऽभवत्तदा

તે સમયે યુદ્ધમાં શક્તিধરો અને દેવદ્વેષીઓનું અતિઘનિષ્ઠ સંમિશ્રણ પાણી-દૂધની જેમ થયું; અને રણભૂમિ અત્યંત સંકુલ આકારને પામી ગઈ.

Verse 37

शक्तीनां खड्गपातेन लूनशुण्डारदद्वयाः / दैत्यानां करिणो मत्ता महाक्रोडा इवाभवन्

શક્તિઓના ખડ્ગપ્રહારથી દૈત્યોના મત્ત હાથીઓની સૂંઢ અને બંને દાંત કપાઈ ગયા; તેઓ ઉન્મત્ત થઈ મહાક્રોડા જેવા બની ગયા.

Verse 38

एवं प्रवृत्ते समरे वीराणां च भयङ्करे / अशक्ये स्मर्तुमप्यन्तं कातरत्ववतां नृणाम् / भीषणानां भीषणे च शस्त्रव्यापारदुर्गमे

આ રીતે વીરોનુ ભયંકર સમર પ્રવર્ત્યું—જે કાયર પુરુષોને અંત સુધી સ્મરવું પણ અશક્ય—તે ભયંકરોમાં પણ ભયંકર અને શસ્ત્રપ્રયોગથી દુર્ગમ હતું.

Verse 39

बलाहको महागृध्रं वज्रतीक्ष्णमुखादिकम् / कालदण्डोपमं जङ्घाकाण्डे चण्डपराक्रमम्

બલાહક મહાગૃધ્ર સમાન, વજ્ર જેવી તીક્ષ્ણ મુખવાળો હતો; જંઘા-પ્રદેશમાં તેનો પરાક્રમ કાળદંડ સમાન પ્રચંડ હતો.

Verse 40

संहारगुप्तनामानं पूर्वमग्रे समुत्थितम् / धूमवद्धूसराकारं पक्षक्षेपभयङ्करम्

ત્યારે ‘સંહારગુપ્ત’ નામનો યોદ્ધા પહેલેથી જ અગ્રભાગે ઊભો થયો; ધુમાડા જેવો ધૂસર આકાર ધરાવતો અને પાંખોના ઝાપટાથી ભયંકર હતો.

Verse 41

आरुह्य विविधंयुद्धं कृतवान्युद्धदुर्मदः / पक्षौ वितत्य क्रोशार्धं स स्थितो भीमनिःस्वनैः / अङ्गारकुण्डवच्चञ्चुं विदार्याभक्षयच्चमूम्

યુદ્ધના દર્પથી મત્ત થઈ તે વિવિધ યુદ્ધમાં આરોહણ કરીને આવ્યો. ક્રોશાર્ધ જેટલા પાંખો ફેલાવી ભયંકર ગર્જનાથી સ્થિર રહ્યો. અંગારકુંડ સમ ચાંચથી ચીરી તેણે સેનાને ગળી લીધી.

Verse 42

संहारगुप्तं स महागृध्रः क्रूरविलोचनः / बलाहकमुवाहोच्चैराकृष्टधनुषं रणे

ક્રૂર દૃષ્ટિવાળો તે મહાગૃધ્ર સંહારગુપ્ત શક્તિથી આવૃત હતો. રણમાં તેણે બલાહકને ઊંચે ઊભેલો, ધનુષ ખેંચેલો જોયો.

Verse 43

बलाहको वपुर्धुन्वन्गृध्रपृष्ठकृतस्थितिः / सपक्षकूटशैलस्थो बलाहक इवाभवत्

બલાહક પોતાનું શરીર ઝાટકતો ગૃધ્રની પીઠ પર સ્થિત થયો. પાંખવાળા કૂટશૈલ પર સ્થિત બલાહક જેવો તે દેખાયો.

Verse 44

सूचीमुखश्च दैत्येन्द्रः सूचीनिष्ठुरपक्षतिम् / काकवाहनमारुह्य कठिनं समरं व्यधात्

સૂચીમુખ નામનો દૈત્યેન્દ્ર, સૂઈ જેવી કઠોર પાંખો ધરાવતો, કાકવાહન પર આરોહણ કરીને કઠિન સમર રચ્યો.

Verse 45

मत्तः पर्वतशृङ्गाभश्चञ्चूदण्डं समुद्वहन् / कालदण्डप्रमाणेन जङ्घाकाण्डेन भीषणः

તે મત્ત થઈ પર્વતશિખર સમ વિશાળ ચાંચદંડ ઉઠાવી રહ્યો હતો. કાળદંડ જેટલા પ્રમાણની જાંઘાકાંડથી તે અત્યંત ભયંકર હતો.

Verse 46

पुष्कलावर्तकसमा जंबालसदृशद्यतिः / क्रोशमात्रायतौ पक्षावुभावपि समुद्वहन्

તે પુષ્કલાવર્તક સમાન વિશાળ અને જંબાલ સમાન દૃઢ દેહવાળો હતો. તેના બંને પાંખો એક-એક ક્રોશ જેટલા લાંબા વિસ્તરેલા હતા અને સર્વને ધારણ કરતા હતા.

Verse 47

सूचीमुखाधिष्ठितो ऽसौ करटः कटुवासितः / मर्दयञ्चञ्चुघातेन शक्तीनां मण्डलं महत्

સૂચીમુખ પર અધિષ્ઠિત તે કરટ કટુ વાસનાવાળો હતો; અને ચાંચના પ્રહારો વડે તે શક્તિઓના મહાન મંડળને મસળી નાખતો હતો.

Verse 48

अथो फलमुखः फालं गृहीत्वा निजमायुधम् / कङ्कमारुह्य समरे चकाशे गिरिसन्निभम्

ત્યારે ફલમુખે પોતાનું આયુધ ‘ફાલ’ હાથમાં લીધું; અને કંક પર આરોહણ કરીને સમરમાં પર્વત સમાન તેજસ્વી દેખાયો.

Verse 49

विकर्णाख्यश्च दैत्येन्द्रश्चमूभर्ता महाबलः / भेरुण्डपतनारूढः प्रचण्डयुद्धमातनोत्

વિકર્ણ નામનો મહાબલી દૈત્યેન્દ્ર, જે સેનાનો ભાર ધારણ કરતો, ભેરુણ્ડપતન પર આરોહણ કરીને અત્યંત પ્રચંડ યુદ્ધ વિસ્તારી દીધું.

Verse 50

विकटानननामानं विलसत्पट्टिशायुधम् / उवाह समरे चण्डः कुक्कुटो ऽतिभयङ्करः

અતિભયંકર ચંડ કુક્કુટે સમરમાં ‘વિકટાનન’ નામના, ઝગમગતા પટ્ટિશ આયુધધારીને વહન કર્યો.

Verse 51

गर्जन्कण्ठस्थरोमाणि हर्षयञ्ज्वलदीक्षणः / पश्यन्पुरः शक्तिसैन्यं चचाल चरणायुधः

ગર્જનાથી કંઠસ્થ રોમાંચ જગાવી, જ્વલંત દૃષ્ટિથી હર્ષ ઉત્પન્ન કરતો; આગળ શક્તિ-સૈન્યને જોઈ, ચરણોને જ આયુધ બનાવી આગળ વધ્યો।

Verse 52

करालाक्षश्च भूभर्ता षष्ठो ऽत्यन्तगरिष्ठदः / वज्रनिष्ठुरघोषश्च प्राचलत्प्रेतवाहनः

કરાલાક્ષ નામનો ભૂભર્તા, છઠ્ઠો અને અત્યંત ભારદાર પ્રહાર કરનાર; વજ્ર સમ કઠોર ઘોષ સાથે, પ્રેતવાહન પર આરૂઢ થઈ આગળ વધ્યો।

Verse 53

श्मशानमन्त्रशूरेणतेन संसाधितः पुरा / प्रेतो भूतसमाविष्टस्तमुवाह रणाजिरे

શ્મશાનમંત્રમાં શૂર એવા તેણે તેને પૂર્વે સાધી લીધો હતો; ભૂતસમાવેશિત તે પ્રેત રણભૂમિમાં તેને વહન કરીને લઈ ગયો।

Verse 54

अवाङ्मुखो दीर्घबाहुः प्रसारितपदद्वयः / प्रोतो वाहनतां प्राप्तःकरालाक्षमथावहत्

અધોમુખ, દીર્ઘબાહુ અને બંને પગ પ્રસારી; તે પ્રેત વાહનરૂપે પ્રાપ્તિ પામી, પછી કરાલાક્ષને વહન કરવા લાગ્યો।

Verse 55

अन्यः करटको नाम दैत्यसेनाशिखामणिः / सर्दयामास शक्तीनां सैन्यं वेतालवाहनः

બીજો કરટકો નામનો, દૈત્યસેનાનો શિખામણિ; વેતાલવાહન બની, તેણે શક્તિઓની સેનાને કચડી નાંખી।

Verse 56

योजनायतमूर्तिः सन्वेतालः क्रूरलोचनः / श्मशानभूमौ वेतालो मन्त्रेणानेन साधितः

યોજન જેટલી ઊંચી મૂર્તિવાળો, ક્રૂર નેત્રો ધરાવતો તે વેતાળ શ્મશાનભૂમિમાં આ મંત્ર વડે સાધિત કરીને વશ કરવામાં આવ્યો.

Verse 57

मर्दयामास पृतनां शक्तीनां तेन देशितः / तस्य वेतालवर्यस्य वर्तमानोंससीमनि / बहुधायुध्यत तदा शक्तिभिः सह दानवः

તેના આદેશથી તેણે શક્તિઓની સેના દબડી નાખી. તે શ્રેષ્ઠ વેતાળના ખભાની સીમા પર સ્થિત રહી, તે દાનવ ત્યારે શક્તિઓ સાથે અનેક રીતે યુદ્ધ કરવા લાગ્યો.

Verse 58

एवमेते खलात्मानः सप्त सप्तार्णवोपमाः / शक्तीनां सैनिकं तत्र व्याकुलीचक्रुरुद्धताः

આ રીતે દુરાત્મા એવા તે સાત જણ, સાત સમુદ્ર સમાન પ્રચંડ, ઉદ્ધત બની ત્યાં શક્તિઓની સેનાને વ્યાકુળ કરી નાખવા લાગ્યા.

Verse 59

ते सप्त पूर्वं तपसा सवितारमतोषयन् / तेन दत्तो वरस्तेषां तपस्तुष्टेन भास्वता

તે સાતે અગાઉ તપસ્યાથી સવિતા (સૂર્યદેવ)ને પ્રસન્ન કર્યા હતા; તપથી તૃપ્ત થયેલા તે તેજસ્વીએ તેમને વરદાન આપ્યું હતું.

Verse 60

कैकसेया महाभागा भवतां तपसाधुना / परितुष्टो ऽस्मि भद्रं वो भवन्तो वृणतां वरम्

હે કૈકસેય મહાભાગો! તમારા ઉત્તમ તપથી હું પરમ પ્રસન્ન છું; તમારું કલ્યાણ થાઓ—તમે વર માગો.

Verse 61

इत्युक्ते दिननाथेन कैकसेयास्तपः कृशाः / प्रार्थयामासुरत्यर्थं दुर्दान्तं वरमीदृशम्

દિનનાથે એમ કહ્યે પછી તપથી કૃશ થયેલા કૈકસેયોએ અત્યંત ઉત્કટતાથી આવો દુર્દાંત વર માગ્યો.

Verse 62

रणेषु सन्निधातव्यमस्माकं नेत्रकुक्षिषु / भवता घोरतेजोभिर्दहता प्रतिरोधिनः

હે પ્રભુ! યુદ્ધોમાં અમારા નેત્ર અને ઉદરની અંદર તમે સન્નિહિત રહો; તમારા ઘોર તેજથી વિરોધ કરનારાઓને દહન કરો.

Verse 63

त्वया यदा सन्निहितं तपनास्माकमक्षिषु / तदाक्षिविषयः सर्वो निश्चेष्टो भवतात्प्रभो

હે પ્રભુ તપન! જ્યારે તમે અમારા નેત્રોમાં સન્નિહિત રહો, ત્યારે દૃષ્ટિગોચર થતું સર્વ નिश्चેષ્ટ થઈ જાય.

Verse 64

त्वत्सान्निध्यसमिद्धेन नेत्रेणास्माकमीक्षिताः / स्तब्धशस्त्रा भविष्यन्ति प्रतिरोधकसैनिकाः

તમારા સાન્નિધ્યથી પ્રજ્વલિત થયેલા અમારા નેત્રથી જેમને અમે નિહાળીએ, તે પ્રતિરોધક સૈનિકોના શસ્ત્રો સ્તબ્ધ થઈ જાય.

Verse 65

ततः स्तब्धेषु शस्त्रेषु वीक्षणादेव नः प्रभो / निश्चेष्टा रिपवो ऽस्माभिर्हन्तव्याः सुकरत्वतः

હે પ્રભુ! ત્યારબાદ શસ્ત્રો સ્તબ્ધ થતાં જ, માત્ર અમારી નજરથી શત્રુઓ નિશ્ચેષ્ટ થઈ જાય અને અમે તેમને સહેલાઈથી સંહાર કરી શકીએ.

Verse 66

इति पूर्वं वरः प्राप्तः कैकसेयौर्दिवाकरात् / वरदानेन ते तत्र युद्धे चेरुर्मधोद्धताः

આ રીતે પૂર્વે કૈકસેય બંનેને દિવાકર (સૂર્ય) પાસેથી વર પ્રાપ્ત થયો. તે વરદાનના પ્રભાવથી તેઓ ત્યાં યુદ્ધમાં મદોન્મત્ત બની વિચર્યા.

Verse 67

अथ सूर्यसमाविष्टनेत्रैस्तेस्तु निरीक्षिताः / शक्तयः स्तब्धशस्त्रौघा विफलोत्सा हतां गताः

પછી સૂર્યસમાવિષ્ટ નેત્રો વડે તેમણે તેમને નિહાળ્યા. ત્યારે તેમની શક્તિઓ અને શસ્ત્રસમૂહ સ્તબ્ધ થઈ ગયા; ઉત્સાહ નિષ્ફળ થયો અને તેઓ પરાજિત દશાને પામ્યા.

Verse 68

कीकसातनयैस्तैस्तु सप्तभिः सत्त्वशालिभिः / विष्टंभितास्त्रशस्त्राणां शक्तीनां नोद्यमो ऽभवत्

પરંતુ કીકસાના તે સાત સત્ત્વશાળી પુત્રોએ તેમના અસ્ત્ર-શસ્ત્ર અને શક્તિઓને અટકાવી દીધી; તેથી તેમનો કોઈ ઉદ્યમ થઈ શક્યો નહીં.

Verse 69

उद्यमे क्रियभाणे ऽपि शस्त्रस्तम्भेन भूयसा / अभिभूताः सनिश्वासं शक्तयो जोषमासत

ઉદ્યમ અને ક્રિયાશીલતા હોવા છતાં, વધુ શસ્ત્ર-સ્તંભનથી તેઓ દબાઈ ગયા; તેમની શક્તિઓ નિશ્વાસ સાથે શાંત થઈને બેસી રહી.

Verse 70

अथ ते वासरं प्राप्य नानाप्रहरणोद्यताः / व्यमर्दयञ्छक्तिसैन्यं दैत्याः स्वस्वामिदेशिताः

પછી દિવસ આવતા, વિવિધ પ્રહરણોથી સજ્જ તે દૈત્યો પોતાના-પોતાના સ્વામીના આદેશથી શક્તિઓની સેનાને કચડી નાખવા લાગ્યા.

Verse 71

शक्तयस्तास्तु सैन्येन निर्व्यापारा निरायुधाः / अक्षुभ्यन्त शरैस्तेषां वज्रकङ्कटभोदिभिः

તે શક્તિઓ સૈન્યથી નિષ્ક્રિય અને નિરાયુધ બની ગઈ. વજ્રસમાન કવચભેદી બાણોથી તેઓ વ્યાકુલ થઈ કંપી ઊઠી.

Verse 72

शक्तयो दैत्यशस्त्रौधैर्विद्धगात्राः सृतामृजः / सुपल्लवा रणे रेजुः कङ्कोललतिका इव

દૈત્યોના શસ્ત્રસમૂહથી તેમના અંગો વિંધાયા અને રક્ત વહ્યું. છતાં રણમાં તેઓ નવપલ્લવ સમ શોભ્યા, જાણે કંકોલલતા હોય.

Verse 73

हाहाकारं वितन्वत्यः प्रपन्ना ललितेश्वरीम् / चुक्रुशुः शक्तयः सर्वास्तैः स्तंभितनिजायुधाः

હાહાકાર ફેલાવતાં તેઓ લલિતેશ્વરીની શરણમાં ગયા. પોતાના જ આયુધો સ્તંભિત થતાં સર્વ શક્તિઓ રડવા લાગી.

Verse 74

अथ देव्याज्ञया दण्डनाथा प्रत्यङ्गरक्षिणी / तिरस्करणिका देवी समुत्तस्थौ रणाजिरे

પછી દેવીએ આજ્ઞા આપતાં દંડનાથા, પ્રત્યંગરક્ષિણી—તિરસ્કરણિકા દેવી—રણભૂમિમાં ઊભી થઈ.

Verse 75

तमोलिप्ताह्वयं नाम विमानं सर्वतोमुखम् / महामाया समारुह्य शक्तीनामभयं व्यधात्

‘તમોલિપ્ત’ નામના સર્વતોમુખ વિમાન પર આરોહણ કરીને મહામાયાએ શક્તિઓને અભય આપ્યું.

Verse 76

तमालश्यामलाकारा श्यामकञ्चुकधारिणी / श्यामच्छाये तमोलिप्ते श्यामयुक्ततुरङ्गमे

તે તમાલવૃક્ષ સમી શ્યામલાકાર હતી, શ્યામ કંચુક ધારણ કરનારિ; શ્યામ છાયાથી આવૃત, તમસથી લિપ્ત, અને શ્યામ અશ્વયુક્ત રથ પર આરુઢ હતી।

Verse 77

वासन्ती मोहनाभिख्यं धनुरादाय सस्वनम् / सिंहनादं विनद्येषूनवर्षत्सर्पसन्निभान्

ત્યારે વસંતીએ ‘મોહન’ નામે પ્રસિદ્ધ ધનુષ્ય સસ્વર ઉઠાવ્યું; સિંહનાદ કરીને તેણે સર્પસમાન બાણોની વર્ષા કરી।

Verse 78

कृष्णरूपभुजङ्ग भानधोमुसलसंनिभान् / मोहनास्त्रविनिष्ठ्यूतान्बाणान्दैत्या न सेहिरे

કૃષ્ણરૂપ, ભુજંગ-ભાન અને ધૂમ-મુસલ સમાન જણાતા—મોહનાસ્ત્રથી વિસર્જિત તે બાણોને દૈત્યો સહન કરી શક્યા નહીં।

Verse 79

इतस्ततो मर्द्यमाना महामायाशिलीमुखैः / प्रकोपं परमं प्राप्ता बलाहकमुखाः खलाः

મહામાયાના શિલીમુખ બાણોથી અહીં-ત્યાં મર્દિત થતા, તે બલાહકમુખ દુષ્ટો પરમ ક્રોધે ભરાયા।

Verse 80

अथो तिरस्करण्यंबा दण्डनाथानिदेशतः / अन्धाभिधं महास्त्रं सा मुमोच द्विषतां गणे

પછી દંડનાથના આદેશથી તિરસ્કરણી અંબાએ શત્રુઓના સમૂહ પર ‘અંધ’ નામનું મહાસ્ત્ર છોડ્યું।

Verse 81

बलाहकाद्यास्ते सप्त दिननाथवरोद्धताः / अन्धास्त्रेण निजं नेत्रं दधिरे च्छादितं यथा

બલાહક આદિ તે સાત, દિનનાથના વરથી ઉદ્ધત બની, અંધાસ્ત્ર વડે પોતાનું નેત્ર જાણે ઢાંકી રાખ્યું.

Verse 82

तिरस्करणिकादेव्या महामोहनधन्वनः / उद्गतेनान्धबाणेन चक्षुस्तेषां व्यधीयत

તિરસ્કરણિકા દેવીના મહામોહન ધનુષમાંથી નીકળેલા અંધબાણે તેમના ચક્ષુને ભેદી નાખ્યા.

Verse 83

अन्धीकृताश्च ते सप्त न तु प्रैक्षन्त किञ्चन / तद्वीक्षणस्य विरहाच्छस्त्रस्तम्भः क्षयं गतः

તે સાતેય અંધ કરાયા; તેઓ કશું જ જોઈ શક્યા નહીં. તેમની દૃષ્ટિ ન હોવાથી શસ્ત્રસ્તંભ પણ ક્ષય પામ્યો.

Verse 84

पुनः ससिंहनादं ताः प्रोद्यतायुधपाणयः / चक्रुः समरसन्नाहं दैत्यानां प्रजिघांसया

પછી તેઓ સિંહનાદ કરતા, ઉઠાવેલા શસ્ત્રો હાથમાં લઈને, દૈત્યોના સંહારની ઇચ્છાથી સમરસજ્જા કરવા લાગ્યા.

Verse 85

तिरस्करणिकां देवीमग्रे कृत्वा महाबलाम् / सदुपायप्रसङ्गेन भृशं तुष्टा रणं व्यधुः

મહાબલ તિરસ્કરણિકા દેવીને આગળ રાખીને, સદુપાય મળતાં તેઓ અત્યંત પ્રસન્ન થઈ રણમાં પ્રવૃત્ત થયા.

Verse 86

साधुसाधु महाभागे तिरस्करणिकांबिके / स्थाने कृततिरस्कारा द्विपामेषां दुरात्मनाम्

સાધુ સાધુ, મહાભાગે તિરસ્કરણિકા અંબિકે! આ દુષ્ટાત્મા દ્વિપદોનો તું યોગ્ય સ્થાને યોગ્ય તિરસ્કાર કર્યો છે.

Verse 87

त्वं हि दुर्जननेत्राणां तिरस्कारमहौषधी / त्वया बद्धदृशानेन दैत्यचक्रेण भूयते

તું જ દુર્જનોના નેત્રો માટે તિરસ્કારરૂપ મહૌષધી છે; તારા દ્વારા તેમની દૃષ્ટિ બંધાતાં દૈત્યચક્ર વધુ ક્ષીણ થાય છે.

Verse 88

देवकार्यमिदं देवि त्वया सम्यगनुष्टितम् / अस्मादृशामजय्येषु यदेषु व्यसनं कृतम्

હે દેવી! આ દેવકાર્ય તું સમ્યક રીતે અનુષ્ઠિત કર્યું છે; કારણ કે અમારાં જેવા અજેય પર પણ તું એમને વ્યસન પેદા કરાવ્યું છે.

Verse 89

तत्त्वयैव दुराचारानेतान्सप्त महासुरान् / निहतांल्ललिता श्रुत्वा सन्तोषं परमाप्स्यति

તારા જ દ્વારા આ દુર્વર્તનવાળા સાત મહાસુરો નાશ પામ્યા—એ સાંભળી લલિતા પરમ સંતોષ પામશે.

Verse 90

एवं त्वया विरचिते दण्डिनीप्रीति माप्स्यति / मन्त्रिण्यपि महाभागायास्यत्येव परां मुदम्

આ રીતે તારા દ્વારા રચાયેલ કાર્યથી દંડિની પ્રસન્ન થશે; અને મહાભાગા મંત્રિણી પણ નિશ્ચયે પરમ આનંદ પામશે.

Verse 91

तस्मात्त्वमेव सप्तैतान्निगृहण रणाजिरे / एषां सैन्यं तु निखिलं नाशयाम उदायुधाः

અતએવ તું જ રણભૂમિમાં આ સાતેયને વશમાં કર; અમે શસ્ત્ર ઉઠાવી તેમની સમગ્ર સેના નો નાશ કરીશું.

Verse 92

इत्युक्त्वा प्रेरिता ताभिः शक्तिभियुर्द्धकौतुकान् / तमोलिप्तेन यानेन बलाहकबलं ययौ

એવું કહી, તે શક્તિઓથી પ્રેરિત થઈ યુદ્ધોત્સાહથી, તમસથી લિપ્ત એવા યાન પર ચઢી બલાહકના દળ તરફ ગયો.

Verse 93

तामायान्तीं समावेक्ष्य ते सप्ताथ सुराधमाः / पुनरेव च सावित्रं वरं सस्मरुरञ्जसा

તેણી આવતી જોઈ, તે સાત અધમ દેવોએ ફરી સહેલાઈથી સાવિત્ર વરનું સ્મરણ કર્યું.

Verse 94

प्रविष्टमपि सावित्रं नाशकं तन्निरोधने / तिरस्कृतं तु नेत्रस्थं तिरस्करणितेजसा

સાવિત્ર વર અંદર પ્રવેશ્યું હોવા છતાં તેના નિરોધમાં નાશક બન્યું નહીં; નેત્રસ્થ હોવા છતાં તિરસ્કારના તેજથી ઢંકાઈ ગયું.

Verse 95

वरदानास्त्ररोषान्धं महाबलपराक्रमम् / अस्त्रेण च रुषा चान्धं बलाहकमहासुरम् / आकृष्य केशेष्वसिना चकर्तान्तर्धिदेवता

વરદાન, અસ્ત્ર અને ક્રોધથી અંધ, મહાબલ-પરાક્રમી તે બલાહક મહાસુરને—અસ્ત્ર અને રોષથી ઉન્મત્ત—અંતર્ધિ દેવતાએ વાળ પકડી ખેંચી તલવારથી કાપી નાખ્યો.

Verse 96

तस्य वाहनगृध्रस्य लुनाना पत्रिणा शिरः / सूचीमुखस्याभिमुखं तिरस्करणिका व्रजत्

તેના વાહન ગૃધ્રનું શિર પાંખવાળા શસ્ત્રથી કાપી નાખ્યું; તિરસ્કરણિકા સૂચીમુખના સમક્ષ આગળ વધી।

Verse 97

तस्य पट्टिशपातेन विलूय कठिनं शिरः / अन्येषामपि पञ्चानां पञ्चत्वमकरोच्छनैः

તેના પટ્ટિશના પ્રહારથી કઠોર શિર ચુરચુર થઈ ગયું; અને બાકીના પાંચને પણ તેણે ધીમે ધીમે પંચત્વે પહોંચાડ્યા।

Verse 98

तैः सप्तदैत्यमुण्डैश्चग्रथितान्योन्यकेशकैः / हारदाम गले कृत्वा ननादान्तर्धिदेवता

એકબીજાના કેશથી ગૂંથેલા સાત દૈત્યમુંડોને હાર બનાવી ગળે ધારણ કરી અંતર્ધિદેવતા ગર્જી ઉઠી।

Verse 99

समस्तमपि तत्सैन्यं शक्तयः क्रोधसूर्च्छिताः / हत्वा तद्रक्तसलिलैर्बह्वीः प्रावाहयन्नदीः

ક્રોધથી ઉન્મત્ત શક્તિઓએ તે સમગ્ર સેનાનો સંહાર કર્યો; અને તેમના રક્તપ્રવાહથી અનેક નદીઓ વહેવા લાગી।

Verse 100

तत्राश्चर्यमभूद्भूरि माहामायांबिकाकृतम् / बलाहकादिसेनान्यां दृष्टिरोधनवैभवात्

ત્યાં મહામાયા અંબિકાએ કરેલું મહાન આશ્ચર્ય પ્રગટ થયું; બલાહક આદિ સેનાનાયકોની દૃષ્ટિ રોકી દે તેવા વૈભવથી।

Verse 101

हतशिष्टाः कतिपया बहुवित्राससङ्कुलाः / शरणं जग्मुरत्यार्त्ताः क्रन्दन्तं शून्यकेश्वरम्

થોડાક બચેલા લોકો અનેક ભયોથી વ્યાકુળ થઈ, અત્યંત આર્ત બની, રડતા રડતા શૂન્યકેશ્વરની શરણમાં ગયા।

Verse 102

दण्डिनीं च महामायां प्रशंसन्ति मुहुर्मुहुः / प्रसादमपरं चक्षुस्तस्या आदायपिप्रियुः

તેઓ દંડિની મહામાયાની વારંવાર પ્રશંસા કરવા લાગ્યા; અને તેણીનો બીજો પ્રસાદ—દૃષ્ટિ-વર—પામી અત્યંત પ્રસન્ન થયા।

Verse 103

साधुसाध्विति तत्रस्थाः शक्तयः कम्पमौलयः / तिरस्करणिकां देवीमश्लाघन्त पदेपदे

ત્યાં હાજર શક્તિઓ, જેમના મુકુટ કંપતા હતા, ‘સાધુ! સાધુ!’ કહી તિરસ્કરણિકા દેવીની પગલે પગલે પ્રશંસા કરવા લાગી।