Shloka 81
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
चमूपतिशख्यूहैराहतेभ्यः परःशतैः / बभ्रूणां वज्रदतेभ्यो निश्चक्राम हुताशनः / पञ्चापि ते चमूनाथविसृष्टैरेकहेलया
Transliteration
camūpatiśakhyūhairāhatebhyaḥ paraḥśataiḥ / babhrūṇāṃ vajradatebhyo niścakrāma hutāśanaḥ / pañcāpi te camūnāthavisṛṣṭairekahelayā
Translation
ચમૂપતિના શખ-વ્યূহોના સૈકડો પ્રહારો થી આહત થયેલા બભ્રુઓના વજ્રસમાન દાંતમાંથી હુતાશન અગ્નિ બહાર નીકળ્યો. અને સેનાનાયક દ્વારા છોડાયેલા બાણોથી તેઓ પાંચેય સહેલાઈથી દબાઈ ગયા.
Word by Word
चमूपतिशख्यूहैःby the troops of the army-chief’s followers
चमूपतिशख्यूहैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootचमू-पति-शख-यूथ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (यूथ), तृतीया (Instrumental/करण), बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषः—‘चमूपतेः शखानां यूथैः’ (by troops of the army-lord’s companions/retainers)
आहतेभ्यःfrom those struck
आहतेभ्यः:
Apādāna (अपादान)
TypeAdjective
Rootआ-हन् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), बहुवचन, पञ्चमी (Ablative/अपादान) रूपेण; ‘आहत’ = struck/assailed
परःशतैःby hundreds (more than a hundred)
परःशतैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootपरः-शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘परं शतम्’ = more than a hundred (hundreds)
बभ्रूणाम्of the babhrus
बभ्रूणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootबभ्रु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
वज्रदतेभ्यःfrom the thunder-toothed ones
वज्रदतेभ्यः:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootवज्र-दत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), बहुवचन; कर्मधारयः—‘वज्र इव दन्ताः यस्य’ (having thunderbolt-like teeth)
निश्चक्रामcame forth/issued out
निश्चक्राम:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनिस्-क्रम् (धातु)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
हुताशनःFire (Agni)
हुताशनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहुत-आशन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘हुतं अश्नाति’ (fire)
पञ्चfive
पञ्च:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपञ्च (संख्या/प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; प्रथमा, बहुवचनार्थे (five)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कार (particle: also/even)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (pronoun)
चमूनाथविसृष्टैःby those released by the army-chief
चमूनाथविसृष्टैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootचमू-नाथ-विसृष्ट (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘चमूनाथेन विसृष्टैः’ (released by the army-lord)
एकहेलयाwith a single effortless play
एकहेलया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootएक-हेला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘एकैव हेला’ = mere sport/ease