Shloka 92
Śūnyaka-nagara Utpāta-varṇanam (Portents in the City of Śūnyaka) — Lalitāyāḥ Yātrā-śravaṇāt Bhaṇḍāsura-purālaye Kṣobhaḥ
Devanagari script
नाशयिष्यन्ति समरे प्रोद्धतानमराधमान् / ये केचित्कुपिता युद्धे सहस्राक्षौहिणी वराः / भस्मशेषा भवेयुस्तै हा हन्त किमुताबला
Transliteration
nāśayiṣyanti samare proddhatānamarādhamān / ye kecitkupitā yuddhe sahasrākṣauhiṇī varāḥ / bhasmaśeṣā bhaveyustai hā hanta kimutābalā
Translation
તેઓ સમરમાં ઉદ્ધત બની દેવોમાં અધમોને નાશ કરશે; યુદ્ધમાં ક્રોધિત થઈ સહસ્ર અક્ષૌહિણી શ્રેષ્ઠ સેનાઓ પણ આવે તો તેમના હાથે ભસ્મશેષ થઈ જશે—હાય! તો નિર્બળોની તો વાત જ શું.
Word by Word
नाशयिष्यन्तिthey will destroy
नाशयिष्यन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√नश् (धातु) caus. नाशय (धातु-प्रयोग)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपदम्
समरेin battle
समरे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
प्रोद्धतान्arrogant
प्रोद्धतान्:
Karma (कर्म/Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootप्र + उद् + √धा/धि? (धातु) → प्रोद्धत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘over-arrogant/insolent’
अमराधमान्the lowest among the immortals
अमराधमान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअमराधम (प्रातिपदिक) < अमर + अधम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (amarāṇām adhamaḥ)
येwho
ये:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)
केचित्some
केचित्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अनिश्चित-सर्वनाम (indefinite pronoun)
कुपिताःangered
कुपिताः:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Root√कुप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; भूतकृदन्त; विशेषणम् (ये केचित्)
युद्धेin war
युद्धे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
सहस्र-अक्षौहिणी(having) a thousand akṣauhiṇī-armies
सहस्र-अक्षौहिणी:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootसहस्राक्षौहिणी (प्रातिपदिक) < सहस्र + अक्षौहिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (collective/army); तत्पुरुषः (sahasram akṣauhiṇīnām) = ‘of a thousand akṣauhiṇīs’
वराःexcellent
वराः:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (ये)
भस्म-शेषाःreduced to ashes (only ash remaining)
भस्म-शेषाः:
Karta (कर्ता/Subject-complement)
TypeAdjective
Rootभस्मशेष (प्रातिपदिक) < भस्मन् + शेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (bhasma eva śeṣaḥ)
भवेयुःwould become
भवेयुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
तैःby them
तैः:
Karana (करण/Agent-instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन; सर्वनाम
हाalas!
हा:
Sambandha (सम्बन्ध/interjection)
TypeIndeclinable
Rootहा (अव्यय)
Formविस्मय/शोक-उद्गार (interjection)
हन्तindeed!/oh!
हन्त:
Sambandha (सम्बन्ध/interjection)
TypeIndeclinable
Rootहन्त (अव्यय)
Formविस्मय/खेद-उद्गार (interjection/particle)
किम्what
किम्:
Karma (कर्म/idiomatic)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्न-सर्वनाम
उतindeed/then
उत:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootउत (अव्यय)
Formविकल्प/समुच्चय-अव्यय (particle: ‘or/indeed’)
अबलाःweak
अबलाः:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootअबल (प्रातिपदिक) < अ + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (implicit ‘ते’)