Adhyaya 20

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपख्याने श्रीचक्रराजरथज्ञेयचक्ररथपर्वस्थदेवतानामप्रकाशनं नामैकोनविंशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच किरिचक्ररथेन्द्रस्य पञ्चपर्वसमाश्रिताः / देवताश्च शृणु प्राज्ञ नाम यच्छृण्वतां जयः

આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના ઉત્તરભાગમાં હયગ્રીવ–અગસ્ત્ય સંવાદના લલિતોપાખ્યાનમાં ‘શ્રીચક્રરાજરથ-જ્ઞેય ચક્રરથના પર્વસ્થ દેવતાઓના નામપ્રકાશન’ નામે ઓગણીસમો અધ્યાય. હયગ્રીવે કહ્યું—હે પ્રાજ્ઞ, કિરીચક્રરથેન્દ્રના પાંચ પર્વોમાં આશ્રિત દેવતાઓને સાંભળ; જેમનાં નામ સાંભળવાથી જય પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 2

प्रथमं पर्वबिन्द्वाख्यं संप्राप्ता दण्डनायिका / सा तत्र जगदुद्दण्डकण्टकव्रातघस्मरी

પ્રથમ ‘પર્વબિંદુ’ નામના પર્વ પર દંડનાયિકા પહોંચી; ત્યાં તે જગતના ઉદ્દંડ કંટકસમૂહને ગળી જનાર બની.

Verse 3

नानाविधाभिर्ज्वालाभिर्नर्तयन्ती जयश्रियम्

તે નાનાવિધ જ્વાળાઓથી જાણે જયશ્રીને નચાવતી હોય તેમ તેજસ્વી બની.

Verse 4

उद्दण्डपोत्रनिर्घातनिर्भिन्नोद्धतदानवाः / दंष्ट्राबालमृगाङ्कांशुविभावनविभावरी

તેના ઉદ્દંડ ‘પોત્ર’ પ્રહારોથી ઉદ્ધત દાનવો ચીરાઈ ગયા; દંષ્ટ્રાઓથી તે બાળચંદ્રના કિરણોને ઉજાગર કરતી રાત્રિ જેવી પ્રકાશમાન લાગી.

Verse 5

प्रावृषेण्यपयोवाहव्यूहनीलवपुर्ल्लता / किरिचक्ररथेन्द्रस्य सालङ्कारायते सदा / पोत्रिणी पुत्रिताशेषविश्वावर्तकदंबिका

વર્ષાકાળના જળપ્રવાહના સમૂહ જેવી નીલવર્ણ કાયાવાળી તે લતા-સદૃશ શક્તિ કિરીચક્ર-રથેન્દ્રને સદા અલંકૃત કરે છે. તે પાત્રિણી, પુત્રિતા અને સમગ્ર વિશ્વચક્રને ફેરવનારી દંબિકા છે.

Verse 6

तस्यैव रथनाभस्य द्वितीयं पर्व संश्रिताः / जृंभिनी मोहिनी चैव स्तंभिनी तिस्र एव हि / उत्फुल्लदाडिमीप्रख्यं सर्वदानवमर्दनाः

એ જ રથનાભના બીજા પર્વ પર જૃંભિણી, મોહિણી અને સ્તંભિણી—આ ત્રણ દેવીઓ આશ્રિત છે. તેઓ ખીલેલા દાડમ જેવા તેજસ્વી અને સર્વ દાનવોનું મર્દન કરનાર છે.

Verse 7

मुसलं च हलं हालापात्रं मणिगणर्पितम् / ज्वलन्माणिक्यवलयैर्बि भ्राणाः पाणिपल्लवैः

તેઓ મણિગણોથી જડિત મુસળ, હલ અને હાલા-પાત્ર ધારણ કરે છે; અને તેમના કોમળ હાથોમાં જ્વલંત માણિક્યના કંકણો ઝળહળે છે.

Verse 8

अतितीक्ष्णकरालाक्ष्यो ज्वालाभिर्दैत्यसैनिकान् / दहन्त्य इव निःशङ्कं सेवन्ते सूकराननाम्

અતિ તીક્ષ્ણ અને કરાળ નેત્રવાળી તેઓ જ્વાળાઓથી દૈત્યસૈનિકોને જાણે દહન કરે છે; અને નિઃશંકપણે સૂકરાનના દેવીની સેવા કરે છે.

Verse 9

किरिचक्ररथेन्द्रस्य तृतीयं पर्व संश्रिताः / अन्धिन्याद्याः पञ्च देव्यो देवीयन्त्रकृतास्पदाः

કિરીચક્ર-રથેન્દ્રના ત્રીજા પર્વ પર અંધિની આદિ પાંચ દેવીઓ આશ્રિત છે; તેઓ દેવી-યંત્ર દ્વારા રચાયેલા આસન પર પ્રતિષ્ઠિત છે.

Verse 10

कठोरेणाट्टहासेन भिन्दन्त्यो भुवनत्रयम् / ज्वाला इव तु कल्पग्नेरङ्गनावेषमाश्रिताः

તેમના કઠોર અট্টહાસથી જાણે ત્રિભુવન ભેદાઈ જાય; કલ્પાગ્નિની જ્વાળાઓ સમા, સ્ત્રીવેષ ધારણ કરીને તેઓ પ્રગટ થયા।

Verse 11

भण्डासुरस्य सर्वेषां सैन्यानां रुधिरप्लुतिम् / लिलिक्षमाणा जिह्वाभिर्लेलिहानाभिरुज्ज्वलाः

ભંડાસુરની સર્વ સેનાઓના રક્તથી ભરેલા પ્રવાહને ચાટવા તેઓ ઉત્સુક હતા; ચાટતી જિહ્વાઓથી તેઓ તેજસ્વી દેખાતા।

Verse 12

सेवन्तें सततं दण्डनाथामुद्दण्डविक्रमाम् / किरिचक्ररथेन्द्रस्य चतुर्थं पर्व संश्रिताः

તેઓ સદા ઉદ્દંડ પરાક્રમી દંડનાથાની સેવા કરતા; અને કિરિચક્રરથેન્દ્રના ચોથા પર્વમાં આશ્રિત રહ્યા।

Verse 13

ब्रह्माद्याः पञ्चमीवर्ज्या अष्टमीरवर्जिता अपि / षडेव देव्यः षट्चक्रज्वलज्ज्वालाकलेवराः

બ્રહ્મા-આદિ દેવીઓ પઞ્ચમીને છોડીને, અષ્ટમીને પણ છોડીને—માત્ર છ દેવીઓ હતી; જેમના દેહ છ ચક્રોની જ્વલંત જ્વાળાઓ સમા હતા।

Verse 14

महता विक्रमौघेण विबन्त्य इव दानवान् / आज्ञया दण्डनाथायास्तं प्रदेशमुपासते

મહાન પરાક્રમના પ્રવાહથી તેઓ જાણે દાનવોને પી જતાં; અને દંડનાથાની આજ્ઞાથી તે પ્રદેશમાં નિવાસ કરતા।

Verse 15

तस्यैव पर्वणो ऽधस्तात्त्वरिताः स्थानमाश्रिताः / यक्षिणी शङ्खिनी चैव लाकिनी हाकिनी तथा

એ જ પર્વના નીચે તેઓ ત્વરિત પોતાનું સ્થાન આશ્રયે છે—યક્ષિણી, શંખિણી, લાકિણી અને હાકિણી.

Verse 16

शाकिनी डाकिनी चैव तासामैक्यस्वरूपिणी / हाकिनी सप्तमीत्येताश्चण्डदोर्दण्डविक्रमाः

શાકિણી અને ડાકિણી પણ; અને તેમનો એક્ય-સ્વરૂપિણી હાકિણી સાતમી કહેવાય—તેમનો ભુજદંડનો પરાક્રમ પ્રચંડ છે.

Verse 17

पिबन्त्य इव भूतानि पिबन्त्य इव मेदिनीम् / त्वचं रक्तं तथा मांसं मेदो ऽस्थि च विरोधिनाम्

તેઓ જાણે ભૂતોને પી જાય, જાણે ધરતીને જ પી જાય; વિરોધીઓની ચામડી, લોહી, માંસ, મેદ અને હાડકાં સુધી.

Verse 18

मज्जानमथ शुक्रं च पिबन्तयो विकटाननाः / निष्ठुरैः सिंहनादैश्च पूरयन्त्यो दिशो दश

વિકટ મુખવાળીઓ મજ્જા અને શુક્ર સુધી પીવે છે, અને નિષ્ઠુર સિંહનાદોથી દસ દિશાઓ ભરી દે છે.

Verse 19

धातुनाथा इति प्रोक्ता अणिमाद्यष्टसिद्धिदाः / मोहने मारणे चैव स्तंभने ताडने तथा

તેમને ‘ધાતુનાથા’ કહેવામાં આવે છે, અણિમા વગેરે અષ્ટસિદ્ધિ આપનાર; મોહન, મારણ, સ્તંભન અને તાડન જેવા કર્મોમાં સમર્થ.

Verse 20

भक्षणे दुष्टदैत्यानामामूलं च निकृन्तने / पण्डिताः खण्डिताशेषविपदो भक्तिशालिषु

દુષ્ટ દૈત્યોને ભક્ષણ કરવા અને તેમને મૂળથી જ કાપી નાખવામાં તેઓ નિપુણ છે; ભક્તિશાળી જન માટે તેઓ સર્વ વિપત્તિઓને ખંડિત કરનારા પંડિત છે.

Verse 21

धातुनाथा इतिप्रोक्ताः सर्वधातुषु संस्थिताः / सप्तापि वारिधीनूर्मिमालासंचुंबितांबरान्

તેઓ ‘ધાતુનાથ’ કહેવાય છે, કારણ કે તેઓ સર્વ ધાતુઓમાં સ્થિત છે; સાતેય સમુદ્રોની ઊર્મિમાળાઓ જેમના અંબરને ચુંબે છે.

Verse 22

क्षणर्धेनैव निष्पातुं निष्पन्नबहुसाहसाः / शकटा कारदन्ताश्च भयङ्करविलोचनाः

અર્ધ ક્ષણમાં જ તેઓ ઝંપલાવી નીકળી પડે છે, અનેક સાહસોમાં સિદ્ધ; શકટ સમ દેહ, કરાળ દાંત અને ભયંકર નેત્રો ધરાવનાર.

Verse 23

स्वस्वामिनीद्रोहकृतां स्वकीयसमयद्रुहाम् / वैदिकद्रोहणादेव द्रोहिणां वीरवैरिणाम्

જે પોતાની સ્વામિની પ્રત્યે દ્રોહ કરે છે, જે પોતાના જ નિયમ-સમયને દ્રોહે છે—વૈદિક ધર્મદ્રોહથી જ તેઓ દ્રોહી બની વીરોનાં વૈરી થાય છે.

Verse 24

यज्ञद्रोहकृतां दुष्टदैत्यानां भक्षणे समाः / नित्यमेव च सेवन्ते पोत्रिणीं दण्डनायिकाम्

યજ્ઞદ્રોહ કરનાર દુષ્ટ દૈત્યોને ભક્ષણ કરવામાં તેઓ સમાન રીતે તત્પર છે; અને દંડ આપનારી ‘પોત્રિણી’ નાયિકાની તેઓ નિત્ય સેવા કરે છે.

Verse 25

तस्यैव पर्वणः पार्श्वे द्वितीये दिव्यमन्दिरे / क्रोधिनी स्तंभिनी ख्याते वर्तेते देवते उभे

તે જ પર્વતના પાર्श્વે બીજા દિવ્ય મંદિરમાં ‘ક્રોધિની’ અને ‘સ્તંભિની’ નામે પ્રસિદ્ધ બે દેવીઓ નિવાસ કરતી હતી।

Verse 26

चामरे वीजयन्त्यौ च लोलकङ्कणदोर्लते / देवद्विषां चमूरक्तहालापानमहोद्धते

તે બંને ચામર વીંજતી હતી; ચંચળ કંકણોથી શોભિત તેમની ભુજલતાઓ, અને દેવદ્વેષીઓની સેનાના રક્તરૂપ મદિરાપાનથી તેઓ મહાઉદ્ધત હતાં।

Verse 27

सदा विघूर्णमानाक्ष्यौ सदा प्रहसितानने / अथ तस्य रथेन्द्रस्य किरिचक्राश्रितस्य च

તેમની આંખો સદા ઘૂમતી, મુખ સદા હસતું; ત્યારબાદ કિરીચક્રના આશ્રયવાળા તે રથશ્રેષ્ઠ વિષે વર્ણન થાય છે।

Verse 28

पार्श्वद्वयकृतावासमायुधद्वन्द्वमुत्तमम् / हलं च मुसलं चैव देवतारूपमास्थितम्

રથના બંને પાર्श્વે નિવાસ કરતું ઉત્તમ આયુધદ્વંદ્વ—હલ અને મુસલ—દેવતારૂપ ધારણ કરીને હતું।

Verse 29

स्वकीयमुकुटस्थाने स्वकीयायुधविग्रहम् / आबिभ्राणं जग षिघस्मरं विबुधैः स्मृतम्

પોતાના મુકુટસ્થાને પોતાનાં આયુધ-વિગ્રહને ધારણ કરનાર તે, વિબુધોએ ‘જગત્-શીઘ્ર-સ્મર’ તરીકે સ્મર્યો છે।

Verse 30

एतदायुधयुग्मेन ललिता दडनायिका / खण्डयिष्यति संग्रामं विषङ्गं नामदानहम्

આ દ્વિ-આયુધોથી દંડનાયિકા લલિતા યુદ્ધમાં ‘વિષંગ’ નામના દાનવને ખંડિત કરીને સંહાર કરશે।

Verse 31

तस्यैव पर्वणो दण्डनाथाया अग्रसीमनि / वर्त्तमानो महाभीमः सिंहो नादैर्ध्वनन्नभः

એ જ દંડનાથાના દળના અગ્રસીમાએ મહાભયંકર સિંહ ગર્જનાઓથી આકાશને ગુંજાવતો આગળ વધતો હતો।

Verse 32

दंष्ट्राकटकटात्कार बधिरीकृतदिङ्मुखः / चण्डोच्चण्ड इति ख्यातश्चतुर्हस्तस्त्रिलोचनः

જેના દાંતના કટકટાટથી દિશાઓના મુખ બહેરા થઈ ગયા; તે ‘ચંડોચ્ચંડ’ નામે પ્રસિદ્ધ, ચતુર્ભુજ અને ત્રિનેત્રધારી હતો।

Verse 33

शूलखड्गप्रेतपाशान्दधानो दीप्तविग्रहः / सदा संसेवते देवीं पश्यन्नेव हि पोत्रिणीम्

શૂલ, ખડ્ગ અને પ્રેતપાશ ધારણ કરીને દીપ્ત દેહવાળો તે સદા દેવીની સેવા કરે છે, જાણે પાત્રિણી (વરાહરૂપિણી)ને જ નિહાળતો હોય।

Verse 34

किरिचक्ररथेन्द्रस्य षष्टं पर्व समाश्रिताः / वार्त्ताल्याद्या अष्ट देव्यो दिक्ष्वष्टासूपविश्रुताः

કિરિચક્રરથેન્દ્રના છઠ્ઠા પર્વને આશ્રય કરીને, વાર્ત્તાલી આદિ આઠ દેવીઓ આઠેય દિશાઓમાં પ્રસિદ્ધ થઈ સ્થિત હતી।

Verse 35

अष्टपर्वतनिष्पातघोरनिर्घातनिःस्वनाः / अष्टनागस्फुरद्भूषा अनष्टबलतेजसः

તેમનો નાદ જાણે આઠ પર્વતો પડવાના ભયંકર ગર્જન સમાન; આઠ નાગોના ઝગમગતા ભૂષણોથી શોભિત, અને જેમનું બળ-તેજ કદી ક્ષીણ થતું નથી।

Verse 36

प्रकृष्टदोष्प्रकाण्डोष्महुतदानवकोटयः / सेवन्ते ललितां देव्यो दण्डनाथामहर्निशम्

પ્રચંડ ભુજાઓની ઉષ્માથી દાનવોની કોટિઓ ભસ્મ કરનાર તે દેવીઓ, દંડનાથાસહ, અહર્નિશ લલિતા દેવીની સેવા કરે છે।

Verse 37

तासामाख्याश्च विख्याताः समाकर्णय कुंभज / वार्ताली चैव वाराहीसा वाराहमुखी परा

હે કુંભજ! તેમની વિખ્યાત નામો સાંભળ—વાર્તાલી, વારાહીસા અને પરમ વારાહમુખી।

Verse 38

अन्धिनी रोधिनी चैव जृंभिणी चैव मोहिनी / स्तंभिनीति रिपुक्षोभस्तंभनोच्चाटनक्षमाः

અંધિની, રોધિની, જૃંભિણી, મોહિની અને સ્તંભિની—એ શત્રુઓને ક્ષોભિત કરી સ્તંભન તથા ઉચ્ચાટન કરવામાં સમર્થ છે।

Verse 39

तासां च पर्वणो वामभागे सततसंस्थितिः / दण्डनाथोपवाह्यस्तु कासरो धूसराकृतिः

તેઓ સદા પર્વણના ડાબા ભાગે સ્થિત રહે છે; અને દંડનાથાનું ઉપવાહ્ય ‘કાસર’ ધૂસર આકૃતિવાળું છે।

Verse 40

अर्धक्रोशायतः शृङ्गद्वितये क्रोशविग्रहः / खड्गवन्निष्ठुरैर्लोमजातैः संवृतविग्रहः

તેના બે શિંગા અર્ધ ક્રોશ જેટલા વિસ્તરેલા હતા અને તેનું દેહ એક ક્રોશ જેટલું વિશાળ હતું. ખડ્ગ સમા કઠોર રોમસમૂહે તેનું સર્વ અંગ ઢાંકી દીધું હતું.

Verse 41

कालदण्डवदुच्चण्डबालकाण्डभयङ्करः / नीलाञ्जनाचलप्रख्यो विकटोन्नतरुष्टभूः

તે કાળદંડ સમો ઉગ્ર હતો અને બાલકાંડ સમો ભયંકર. નীলાંજન પર્વત જેવી તેની છબી હતી; વિકટ અને ઊંચું મસ્તક ક્રોધથી રોષભર્યું જણાતું હતું.

Verse 42

महानीलगिरिश्रेष्ठगरिष्ठस्कन्धमण्डलः / प्रभूतोष्मलनिश्वासप्रसराकंपितांबुधिः

તેના ખભાનો વિશાળ મંડળ મહાનીલગિરિ-શ્રેષ્ઠ સમો અતિભારી હતો. તેની પ્રચુર ઉષ્ણ શ્વાસોના પ્રસારમાં સમુદ્ર પણ કંપી ઊઠતો હતો.

Verse 43

घर्घरध्वनिना कालमहिषं विहसन्निव / वर्त्तते खुरविक्षिप्तपुष्कलावर्तवारिदः

ઘરઘર ધ્વનિ સાથે તે જાણે કાળમહિષને હસીને ઉપહાસ કરતો હોય તેમ વર્તતો હતો. તેના ખુરાંથી ઉછળેલા જળમાં પ્રચંડ આવર્તો ઊઠતા અને મેઘ સમી જળરાશિ ઉમટી પડતી.

Verse 44

तस्यैव पर्वणो ऽधस्ताच्चित्रस्थानकृतालयाः / इन्द्रादयो ऽनेकभेदा दिशामष्टकदेवताः

એ જ પર્વતખંડની નીચે, વિચિત્ર સ્થાનોમાં નિવાસ રચીને, ઇન્દ્ર આદિ અનેક ભેદવાળા—દિશાઓના અષ્ટ દેવતાઓ સ્થિત હતા.

Verse 45

ललितायां कार्यसिद्धिं विज्ञापयितुमागताः / इन्द्रश्चाप्सरसश्चैव स चतुष्षष्टिकोटयः

લલિતાને કાર્યસિદ્ધિનું નિવેદન કરવા ઇન્દ્ર અને અપ્સરાઓ તથા ચોસઠ કરોડ દેવગણ ત્યાં આવ્યા।

Verse 46

सिद्ध अग्निश्च साध्याश्च विश्वेदेवास्तथापरे / विश्वकर्मा मयश्चैव मातरश्च बलोन्नताः

સિદ્ધો, અગ્નિ, સાધ્યો અને અન્ય વિશ્વેદેવો; તેમજ વિશ્વકર્મા, મય અને બળથી ઉન્નત માતૃકાઓ પણ આવ્યા।

Verse 47

रुद्राश्च परिचाराश्च रुद्राश्चैव पिशाचकाः / क्रन्दञ्चिरक्षसां नाथा राक्षसा बहवस्तथा

રુદ્રો અને તેમના પરિચારકો, તેમજ રુદ્રસમાન પિશાચો; અને રાક્ષસોના નાથ ક્રન્દંચિ સહિત અનેક રાક્ષસો પણ આવ્યા।

Verse 48

मित्राश्च तत्र गन्धर्वाः सदा गानविशारदाः / विश्वावसुप्रभृतयो विख्यातास्तत्पुरोगमाः

ત્યાં મિત્રભાવના ગંધર્વો, સદા ગાનમાં નિપુણ; અને વિશ્વાવસુ વગેરે વિખ્યાત ગંધર્વો અગ્રેસર હતા।

Verse 49

तथा भूतगणाश्चान्ये वरुणो वासवः परे / विद्याधराः किन्नराश्च मारुतेश्वर एव च

તેમજ અન્ય ભૂતગણો, વરુણ અને અન્ય વાસવો; તથા વિદ્યાધરો, કિન્નરો અને મારુતેશ્વર પણ આવ્યા।

Verse 50

तथा चित्ररथश्चैव रथकारक कारकाः / तुंबुरुर्नारदो यक्षः सोमोयक्षेश्वरस्तथा

તથા ચિત્રરથ અને રથ બનાવનાર કારિગરો; તુંબુરુ, નારદ, યક્ષ તથા યક્ષોના અધિપતિ સોમ પણ ત્યાં હતા.

Verse 51

देवैश्च भगवांस्तत्र गोविन्दः कमलापतिः / ईशानश्च जगच्चक्रभक्षकः शूलभीषणः

દેવો સાથે ત્યાં ભગવાન ગોવિંદ, કમલાપતિ પણ હતા; અને ઈશાન—જગતના ચક્રને ભક્ષનાર, શૂલધારી ભયંકર।

Verse 52

ब्रह्मा चैवाश्विनीपुत्रो वैद्यविद्याविशारदौ / धन्वन्तरिश्च भगवानथान्ये गणनायकाः

બ્રહ્મા તથા અશ્વિનીકુમારો—બન્ને વૈદ્યવિદ્યામાં નિષ્ણાત; અને ભગવાન ધન્વંતરી તથા અન્ય ગણનાયકો પણ હતા.

Verse 53

कटकाण्डगलद्दान संतर्पितमधुव्रताः / अनन्तो वासुकिस्तक्षः कर्केटः पद्म एव च

જેનાં કપોલમાંથી વહેતા મદજળથી મધુવ્રતો તૃપ્ત થાય છે; અનંત, વાસુકિ, તક્ષક, કર્કોટક અને પદ્મ પણ ત્યાં હતા.

Verse 54

महापद्मः शङ्खपालो गुलिकः सुबलस्तथा / एते नागेश्वराश्चैव नागकोटिभिरावृताः

મહાપદ્મ, શંખપાલ, ગુલિક અને સુબલ; આ નાગેશ્વરો પણ કરોડો નાગોથી આવૃત હતા.

Verse 55

एवंप्रकारा बहवो देवतास्तत्र जाग्रति / पूर्वादिदिशमारभ्य परितः कृतमन्दिराः

આ રીતે ત્યાં અનેક દેવતાઓ જાગૃત રહે છે; પૂર્વ વગેરે દિશાઓથી શરૂ કરીને ચારે તરફ તેમના મંદિરો રચાયેલા છે।

Verse 56

तत्रैव देवताश्चक्रे चक्राकारा मरुद्दिशः / आश्रित्य किल वर्तन्ते तदधिष्ठातृदेवताः

ત્યાં જ દેવતાઓએ વાયુદિશાઓને ચક્રાકાર રીતે ગોઠવી; તેમને આશ્રય લઈને તે દિશાના અધિષ્ઠાતા દેવતાઓ નિવાસ કરે છે।

Verse 57

जृंभिणी स्तंभिनी चैव मोहिनी तिस्र एव च / तस्यैव पर्वणः प्रान्ते किरिचक्रस्य भास्वतः

જૃંભિણી, સ્તંભિણી અને મોહિણી—આ ત્રણેય—તે જ તેજસ્વી કિરીચક્રના પર્વના અંતભાગે સ્થિત છે।

Verse 58

कपालं च गदां बिभ्रदूर्ध्वकेशो महावपुः / पातालतलजंबालबहुला कारकालिमा

તે કપાલ અને ગદા ધારણ કરે છે, ઊર્ધ્વકેશી અને મહાવપુ છે; પાતાળતલના કાદવથી ઘન રીતે લિપ્ત, ઘોર કાળાશવાળી છે।

Verse 59

अट्टहासमहावज्रदीर्णब्रह्माण्डमण्डलः / भिन्दन्डमरुकध्वानै रोदसीकन्दरोदरम्

તેના અট্টહાસરૂપ મહાવજ્રથી બ્રહ્માંડમંડળ વિદીર્ણ થાય છે; ભિંદ-ડમરુના ધ્વનિથી રોદસી—બે લોકના ગુહાગર્ભ ગુંજાય છે।

Verse 60

फूत्कारीत्रिपुरायुक्तं फणिपाशं करे वहन् / क्षेत्रपालः सदा भाति सेवमानः किटीश्वरीम्

ફૂત્કારી-ત્રિપુરાયુક્ત, હાથમાં ફણિપાશ ધારણ કરનાર ક્ષેત્રપાલ સદા કિટીશ્વરીની સેવા કરતાં તેજસ્વી દેખાય છે।

Verse 61

तस्यैव च समीपस्थस्तस्या वाहनकेसरी / यमा रुह्य प्रववृते भण्टासुरबधैषिणी

તેની નજીક જ તેનું વાહન—કેસરી સિંહ હતો; તેના પર આરોહણ કરીને યમા ભણ્ટાસુરના વધની ઇચ્છાથી આગળ વધ્યા।

Verse 62

प्रागुक्तमेव देवेशीवाहसिंहस्य लक्षण्म् / तस्यैव पर्वणो ऽधस्ताद्दण्डनाथासमत्विषः

દેવેશીના વાહન-સિંહનાં લક્ષણો અગાઉ જ કહ્યાં છે; તેના જ સાંધા નીચે દંડનાથ સમાન તેજવાળા (વીરો) હતા।

Verse 63

दण्डिनीसदृशाशेषभूषणायुधमण्डिताः / शम्याः क्रोडाननाश्चन्द्ररेखोत्तंसितकुन्तलाः

તેઓ દંડિની સમાન, સર્વ આભૂષણો અને આયુધોથી મંડિત હતા; ‘શમ્યા’ કહેવાતા, વરાહમુખી અને ચંદ્રરેખાથી શોભિત કેશવાળા હતા।

Verse 64

हलं च मुसलं हस्ते घूर्णयन्त्यो मुहुर्मुहुः / ललिताद्रोहिणां श्यामाद्रोहिणां स्वामिनीद्रुहाम्

તેઓ વારંવાર હાથમાં હળ અને મુસળ ઘુમાવતા—લલિતાના દ્રોહીઓ, શ્યામાના દ્રોહીઓ અને સ્વામિનીને દ્રોહ કરનારાઓ સામે।

Verse 65

रक्तस्रोतोभिरुत्कूलैः पूरयन्त्यः कपालकम् / निजभक्तद्रोहकृता मन्त्रमालाविभूषणाः

ઉછળતા રક્તપ્રવાહોથી કપાલપાત્ર ભરતી, પોતાના ભક્ત પ્રત્યે દ્રોહ કરનાર, મંત્રમાળાથી વિભૂષિત દેવીઓ (પ્રગટ થઈ)।

Verse 66

स्वगोष्ठीसमायाक्षेपकारिणां मुण्डमण्डलैः / अखण्डरक्तविच्छर्दैर्बिभ्रत्यो वक्षसि क्रजः

પોતાના ગોષ્ઠી-સમૂહમાં ઉપહાસ કરનારાઓના મુંડમંડળોથી અને અખંડ રક્ત-ઉગાળથી, તેઓ વક્ષસ્થળે ક્રજ (હાર/ચિહ્ન) ધારણ કરતાં।

Verse 67

सहस्रं देवताः प्रोक्ताः सेवमानाः किटीश्वरीम्

કિટીશ્વરીની સેવા કરનાર સહસ્ર દેવતાઓ કહેવાયા છે।

Verse 68

तासां नामानि सर्वासां दण्डिन्याः कुंभसंभव / सहस्रनामाध्याये तु वक्ष्यन्ते नाधुना पुनः

હે કુંભસમ્ભવ! દંડિનીની તે સર્વ દેવતાઓનાં નામ સહસ્રનામ અધ્યાયમાં કહેવાશે; અત્યારે નહીં।

Verse 69

अथ तासां देवतानां कोलास्यानां समीपतः / वाहनं कृष्णसारङ्गो दण्डिन्याः समये स्थितः

પછી તે કૉલાસ્ય દેવતાઓની નજીક, દંડિનીના સમયે કૃષ્ણસાર હરણ તેનું વાહન બનીને સ્થિત રહ્યું।

Verse 70

क्रोशार्धार्द्धायतः शृङ्गे तदर्धार्धायतो मुखे / क्रोशप्रमाणापादश्च सदा चोद्धृतवालधिः

તેના શિંગા ક્રોશના અર્ધ-અર્ધ જેટલા લાંબા, મુખ તેનાં અર્ધ-અર્ધ જેટલું; પગ ક્રોશપ્રમાણના અને પૂંછડી સદા ઊંચી ઉઠેલી રહે છે।

Verse 71

उदरे धवलच्छायो हुङ्कारेण महीयसा / हसन्मारुतवाहस्य हरिणस्य पराक्रमम्

તેના ઉદરમાં ધવળ છાયા છે; મહાન હુંકારથી, જાણે હસતાં હસતાં, પવનવેગે દોડતા તે હરિણનું પરાક્રમ પ્રગટ થાય છે।

Verse 72

तस्यैव पर्वणो देशे वर्त्तते वाहनोत्तमम् / किरिचक्ररथेन्द्रस्य स्थितस्तत्रैव पर्वणि

એ જ પર્વત પ્રદેશમાં તે ઉત્તમ વાહન વર્તે છે; કિરિચક્ર-રથೇಂದ್ರનું તે ત્યાં જ એ પર્વત પર સ્થિત છે।

Verse 73

वर्त्तते मदिरासिंधुर्देवतारूपमास्थिता / माणिक्यगिरिवच्छोणं हस्ते पिशितपिण्डकम्

ત્યાં મદિરાનો સિંધુ દેવતારૂપ ધારણ કરીને વર્તે છે; માણિક્યગિરિ સમો લાલ, હાથમાં માંસનો પિંડ ધારણ કરેલો।

Verse 74

दधाना घूर्णमा नाक्षी हेमांभोजस्रगावृता / मदशक्त्या समाश्लिष्टा धृतरक्तसरोजया

તેની આંખો ઘૂમતી હોય તેમ; તે સુવર્ણ કમળમાળાથી આવૃત છે; મદશક્તિથી આલિંગિત, અને રક્ત કમળ ધારણ કરનારી।

Verse 75

यदायदा भण्डदैत्यः संग्रामे संप्रवर्तते / युद्धस्वेद मनुप्राप्ताः शक्तयः स्युः पिपासिताः

જ્યારે જ્યારે ભંડ દૈત્ય યુદ્ધમાં પ્રવર્તે છે, ત્યારે યુદ્ધના સ્વેદથી ભીંજાયેલી શક્તિઓ તરસથી વ્યાકુળ થાય છે.

Verse 76

तदातदा सुरासिंधुरात्मानं बहुधा क्षिपन् / रणे खेदं देवतानामञ्जसापाकरिष्यति

ત્યારે ત્યારે સુરાસિંધુ પોતાને અનેક રીતે પ્રક્ષેપિત કરીને રણમાં દેવતાઓનો ખેદ સહેલાઈથી દૂર કરશે.

Verse 77

तदप्यद्भुतमे वर्षे भविष्यति न संशयः / तदा श्रोष्यसि संग्रामे कथ्यमानं मया मुदा

તે વર્ષે આ પણ અદ્ભુત બનશે—શંકા નથી; ત્યારે સંગ્રામમાં હું આનંદથી જે કહું તે તું સાંભળશે.

Verse 78

तस्यैव पर्वणो ऽधस्तादष्टदिक्ष्वघ एव हि / उपर्यपि कृतावासा हेतुकाद्या दश स्मृताः

એ જ પર્વતના નીચે આઠેય દિશાઓમાં ‘અઘ’ જ છે; અને ઉપર પણ ‘હેતુક’ વગેરે દસ (ગણ) નિવાસ કરતા હોવાનું સ્મરિત છે.

Verse 79

महान्तो भैरवश्रेष्ठाः ख्याता विपुलविक्रमाः / उद्दीप्तायुत तेजोभिर्द्दिवा दीपितभानवः

તેઓ મહાન, ભૈરવોમાં શ્રેષ્ઠ, વિશાળ વિક્રમથી પ્રસિદ્ધ છે; અસંખ્ય પ્રજ્વલિત તેજથી તેઓ દિવસે પણ સૂર્ય સમ પ્રકાશે છે.

Verse 80

कल्पान्तकाले दण्डिन्या आज्ञया विश्वघस्मराः / अत्युदग्रप्रकृतयो रददष्टौष्ठसंपुटाः

કલ્પાંતકાળે દંડિનીની આજ્ઞાથી, વિશ્વને ગળી જનાર, અતિ ઉગ્ર સ્વભાવવાળા, દાંતથી હોઠ દબાવેલા ભયંકર યોદ્ધાઓ પ્રગટ થયા।

Verse 81

त्रिशूलाग्रविनिर्भिन्नमहावारिदमण्डलाः / हेतुकस्त्रिपुरारिश्च तृतीयश्चाग्निभैरवः

ત્રિશૂલના અગ્રથી વિભાજિત મહામેઘમંડળ સમાન—હેતુક, ત્રિપુરારિ અને ત્રીજો અગ્નિભૈરવ (એવા) છે।

Verse 82

यमजिह्वैकपादौ च तथा कालकरालकौ / भीमरूपो हाटकेशस्तथैवाचलनामवान्

યમજિહ્વ અને એકપાદ, તેમજ કાલકરાલ; ભીમરૂપ, હાટકેશ અને તેમ જ ‘અચલ’ નામવાળો (વીર)।

Verse 83

एते दशैव विख्याता दशकोटिभटान्विताः / तस्यैव किरिचक्रस्य वर्तन्ते पर्वसीमनि

આ દસ જ પ્રસિદ્ધ છે, દસ કરોડ ભટોથી યુક્ત; તેઓ એ જ કિરિચક્રના પર્વતસીમા પ્રદેશમાં વર્તે છે।

Verse 84

एवं हि दण्डनाथायाः किरिचक्रस्य देवताः / जृंभिण्याद्यचलेन्द्रान्ताः प्रोक्तास्त्रैलोक्यपावनाः

આ રીતે દંડનાથાની કિરિચક્રની દેવતાઓ—જૃંભિણીથી લઈને અચલેન્દ્ર સુધી—ત્રૈલોક્યને પાવન કરનાર તરીકે કહ્યા છે।

Verse 85

तत्रत्यैर्देवतावृन्दैर्बहवस्तत्र संगरे / दानवा मारयिष्यन्ते पास्यन्ते रक्तवृष्टयः

ત્યાંના દેવતાઓના સમૂહ સાથે તે યુદ્ધમાં ઘણા દાનવો મારાશે, અને રક્તવર્ષા પીવામાં આવશે।

Verse 86

इत्थं बहुविधत्राणं पर्वस्थैर्देवतागणैः / किरिचक्रं दण्डनेत्र्या रथरत्नं चचाल ह

આ રીતે પર્વતસ્થ દેવગણોએ અનેક રીતે રક્ષણ કર્યું; ત્યારબાદ દંડનેત્રી દ્વારા ‘કિરિચક્ર’ નામનું રથરત્ન આગળ વધ્યું।

Verse 87

चक्रराजरथो यत्र तत्र गेयरथोत्तमः / यत्र गेयरथस्तत्र किरिचक्ररथोत्तमः

જ્યાં ચક્રરાજનો રથ હોય ત્યાં ગેયરથ શ્રેષ્ઠ; અને જ્યાં ગેયરથ હોય ત્યાં કિરિચક્રનો રથ સર્વોત્તમ।

Verse 88

एतद्रथ त्रयं तत्र त्रैलोक्यमिव जङ्गमम् / शक्तिसेनासहस्रस्यान्तश्चचार तदा शुभम्

ત્યાં આ ત્રણ રથો જાણે ચલિત ત્રૈલોક્ય હોય તેમ હતા; ત્યારે તેઓ શુભ રીતે શક્તિસેનાના સહસ્રોની અંદર ફર્યા।

Verse 89

मेरुमन्दरविन्ध्यानां समवाय इवाभवत् / महाघोषः प्रववृते शक्तीनां सैन्यमण्डले / चचाल वसुधा सर्वा तच्चक्ररवदारिता

તે જાણે મેરુ, મંદર અને વિંધ્ય પર્વતોનો સંગમ હતો; શક્તિઓના સૈન્યમંડળમાં મહાઘોષ પ્રગટ્યો; તે ચક્રનાદથી વિદારીને સમગ્ર ધરતી કંપી ઉઠી।

Verse 90

ललिता चक्रराजाख्या रथनाथस्य कीर्तिताः / षट्सारथय उद्दण्डपाशग्रहणकोविदाः

રથનાથ માટે ‘લલિતા-ચક્રરાજ’ નામે તેઓ કીર્તિત છે; છ સારથી ઉદ્દંડ પાશ ગ્રહણમાં કુશળ છે।

Verse 91

यत्र गेयरथस्तत्र किरिचक्ररथोत्तमम् / इति देवी प्रथमतस्तथा त्रिपुरभैरवी

જ્યાં ગેયરથ છે ત્યાં જ ઉત્તમ કિરીચક્રરથ છે—એવું દેવી પ્રથમ કહ્યુ; તેમજ ત્રિપુરભૈરવી પણ।

Verse 92

संहारभैरवश्चान्यो रक्तयोगिनिवल्लभः / सारसः पञ्चमश्चैव चामुण्डा च तथा परा

બીજો સંહારભૈરવ છે, જે રક્તયોગિનીનો પ્રિય છે; પાંચમો સારસ છે, તેમજ પરા ચામુંડા પણ છે।

Verse 93

एतासु देवतास्तत्र रथसारथयः स्मृताः / गेयच क्ररथेन्द्रस्य सारथिस्तु हसंतिका

આ દેવતાઓને ત્યાં રથના સારથી તરીકે સ્મરવામાં આવ્યા છે; ગેયરથ-ચક્રરથೇಂದ್ರનો સારથી હસંતિકા છે।

Verse 94

किरिचक्ररथेन्द्रस्य स्तंभिनी सारथिः स्मृता / दशयोजनमुन्नम्रो ललितारथपुङ्गवः

કિરીચક્રરથೇಂದ್ರનો સારથી સ્તંભિની તરીકે સ્મૃત છે; લલિતાનો શ્રેષ્ઠ રથ દશ યોજન ઊંચો ઊભો છે।

Verse 95

सप्तयोजनमुच्छ्रायो गीतसक्ररथोत्तमः / षड्योजनसमुन्नम्रो किरिचक्ररथो मुने

હે મુનિ, ગીતશક્રનો તે ઉત્તમ રથ સાત યોજન ઊંચો હતો; અને કિરીચક્રનો રથ છ યોજન ઊંચે ઉન્નત હતો.

Verse 96

महामुक्तातपत्रं तु दशयोजनविस्तृतम् / वर्तते ललितेशान्या रथ एव न चान्यतः

દસ યોજન વિસ્તૃત મહામુક્તામય છત્ર તો માત્ર લલિતેશાનીના રથ પર જ વિરાજતું હતું; અન્યત્ર નહોતું.

Verse 97

तदेव शक्तिसाम्राज्यसूचकं परिकीर्तितम् / सामान्यमातपत्रं तु तथद्वन्द्वेपि वर्तते

એ જ શક્તિ-સામ્રાજ્યનું સૂચક કહેવાયું છે; પરંતુ સામાન્ય છત્ર તો આવા દ્વંદ્વમાં બંને તરફ પણ હોય છે.

Verse 98

अथ सा ललितेशानी सर्वशक्तिमहेश्वरी / महासाम्राज्यपदवीमारूढा परमेश्वरी

ત્યારે તે લલિતેશાની—સર્વ શક્તિઓની મહેશ્વરી, પરમેશ્વરી—મહાસામ્રાજ્યની પદવી પર આરૂઢ થઈ.

Verse 99

चचाल भण्डदेत्यस्य क्षयसिद्ध्यभिकाङ्क्षिणी / शब्दायन्ते दिशः सर्वाः कंपते च वसुंधरा

ભંડ દૈત્યના વિનાશની સિદ્ધિ ઇચ્છતી તે આગળ ચાલી; સર્વ દિશાઓ ગુંજી ઉઠीं અને વસુંધરા કંપી ઉઠી.

Verse 100

क्षुभ्यन्ति सर्वभूतानि ललितेशाविनिर्गमे / देवदुन्दुभयो नेदुर्निपेतुः पुष्पवृष्टयः

લલિતેશ્વરીના પ્રાકટ્યે સર્વ ભૂતો કંપી ઊઠ્યાં; દેવદુંદુભિઓ ગાજ્યાં અને પુષ્પવૃષ્ટિ વરસી।

Verse 101

विश्वावसुप्रभृतयो गन्धर्वाः सुरगायकाः / तुम्बुरुर्नारदश्चैव साक्षादेव सरस्वती

વિશ્વાવસુ વગેરે દેવગાયક ગંધર્વો, તેમજ તુંબુરુ અને નારદ, અને સాక్షાત્ દેવી સરસ્વતી પણ ત્યાં હાજર હતા।

Verse 102

जयमङ्गल पद्यानि पठन्तः पटुगीतिभिः / हर्षसंफुल्लवदनाः स्फुरत्पुलकभूषणाः / मुहुर्जयजयेत्येवं स्तुवाना ललितेश्वरीम्

તેઓ કુશળ ગીતોથી જયમંગલ પદ્ય વાંચતા; હર્ષથી ખીલેલા મુખ અને રોમાંચથી શોભિત થઈ, વારંવાર ‘જય જય’ કહી લલિતેશ્વરીની સ્તુતિ કરતા।

Verse 103

हर्षेणाढ्या मदोन्मत्ताः प्रनृत्यन्तः पदेपदे / सप्तर्षयो वशिष्ठाद्या ऋग्यजुः सामरूपिभिः

હર્ષથી ભરપૂર અને આનંદમાં મત્ત થઈ તેઓ પગલે પગલે નૃત્ય કરતા; વશિષ્ઠ વગેરે સપ્તઋષિ ઋગ્-યજુર્-સામ સ્વરૂપે સ્તુતિ કરતા।

Verse 104

अथर्वरूपैर्मन्त्रैश्च वर्धयन्तो जयश्रियम् / हविषेव महावह्निशिखामत्यन्तपाविनीम्

તેઓ અથર્વરૂપ મંત્રોથી જયશ્રીને વધારતા; જેમ હવિષથી મહાઅગ્નિની અત્યંત પાવન શિખા વધે છે તેમ।

Verse 105

आशीर्वादेन महता वर्धयामासुरुत्तमाः / तैः स्तूयमाना ललिता राजमाना रथोत्तमे

મહાન આશીર્વાદથી તે ઉત્તમોએ તેમને વધાર્યા. તેમના સ્તુતિથી સ્તુત લલિતા દેવી શ્રેષ્ઠ રથ પર રાજમાન થઈ શોભી.

Verse 106

भण्डासुरं विनिर्जेतुमुद्दण्डैः सह सैनिकैः

ઉદ્દંડ યોદ્ધાઓ તથા સૈન્ય સાથે ભંડાસુરને સંપૂર્ણ રીતે જીતવા માટે.