Shloka 104
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
तावच्छेषो ऽपि कालो ऽस्य तस्यान्ते प्रतितिष्ठते / पर एव परार्द्धश्च संख्यातः संख्याया मया
Transliteration
tāvaccheṣo 'pi kālo 'sya tasyānte pratitiṣṭhate / para eva parārddhaśca saṃkhyātaḥ saṃkhyāyā mayā
Translation
તેનો શેષ કાળ પણ તેના અંતે જ સ્થિર રહે છે; અને ‘પર’ તથા ‘પરાર્ધ’—એ બંનેને મેં સંખ્યાનુસાર ગણ્યા છે.
Word by Word
तावत्so much; up to that extent
तावत्:
विशेषणम् (क्रियाविशेषण/अव्यय-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootतावत् (अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/अवधि-वाचक (indeclinable of extent: 'so much/so long')
छेषःremainder
छेषः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन
अपिalso; even
अपि:
सम्बन्ध/निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle: 'also/even')
कालःtime
कालः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन
अस्यof this; of him
अस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन
अन्तेat the end
अन्ते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन
प्रतितिष्ठतेstands; is established
प्रतितिष्ठते:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट्-लकार (Present); प्रथमपुरुष (3rd person); एकवचन; आत्मनेपद; उपसर्ग: प्रति-; धातु: स्था → तिष्ठ (present stem)
परःhigher; supreme
परः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; विशेषण
एवindeed; only
एव:
निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात (emphatic particle: 'indeed/only')
परार्द्धःparārdha (a very large number; 'higher half')
परार्द्धः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootपर + अर्द्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; तत्पुरुष-समास (परम् अर्द्धम् = 'higher half', technical large-number term)
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
संख्यातःcounted; enumerated
संख्यातः:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
TypeVerb
Rootसम् + ख्या (धातु)
Formकृदन्त; भूतकर्मणि/भूतकृत्-प्रत्यय (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; उपसर्ग: सम्-
संख्यायाby enumeration; by counting
संख्याया:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental) एकवचन (Vedic/epic variant ending -या for -या); करण
मयाby me
मया:
कर्ता (Karta/Agent in passive sense)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया (3rd/Instrumental); एकवचन