Shloka 1
ललितापरमेश्वरी-सेनाजय-यात्रा
Lalitā Parameśvarī’s Army-March for Victory
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने ललितापरमेश्वरीसेनाजय यात्रा नामाष्टादशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच चक्रराजरथेन्द्रस्य याःपर्वणि समाश्रिताः / देवता प्रकटाभिख्यास्तासामाख्यां निवेदय
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne lalitāparameśvarīsenājaya yātrā nāmāṣṭādaśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca cakrarājarathendrasya yāḥparvaṇi samāśritāḥ / devatā prakaṭābhikhyāstāsāmākhyāṃ nivedaya
Translation
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના ઉત્તરભાગમાં, હયગ્રીવ–અગસ્ત્ય સંવાદના લલિતોપાખ્યાનમાં ‘લલિતાપરમેશ્વરી સેનાજય યાત્રા’ નામનો અઢારમો અધ્યાય. અગસ્ત્ય બોલ્યા—ચક્રરાજ રથેન્દ્રના જે જે પર્વ પર પ્રગટ-પ્રસિદ્ધ દેવતાઓ આશ્રિત છે, તેમના નામ જણાવો।
Word by Word
इतिthus, so (end marker)
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक/उद्धरणसूचक (quotative/closure particle)
श्री-ब्रह्माण्ड-महा-पुराणेin the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
श्री-ब्रह्माण्ड-महा-पुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) + महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (name-title compound)
उत्तर-भागेin the latter section
उत्तर-भागे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (in the latter part/section)
हयग्रीव-अगस्त्य-संवादेin the Hayagrīva–Agastya dialogue
हयग्रीव-अगस्त्य-संवादे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक) + अगस्त्य (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (dialogue of Hayagrīva and Agastya)
ललित-उपाख्यानेin the Lalitā narrative
ललित-उपाख्याने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक) + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (in the Lalitā episode/narrative)
ललिता-परमेश्वरी-सेना-जय-यात्रा“Lalitā Parameśvarī’s army’s victory-march” (chapter title)
ललिता-परमेश्वरी-सेना-जय-यात्रा:
Viśeṣya (नाम/शीर्षक)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक) + परमेश्वरी (प्रातिपदिक) + सेना (प्रातिपदिक) + जय (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (अध्यायनाम); समासः—तत्पुरुष (title: ‘the march/journey of the victory of the army of Lalitā Parameśvarī’)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक (marker ‘named/called’)
अष्टादशःeighteenth
अष्टादशः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअष्टादश (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक विशेषण; द्विगुसमास (aṣṭa+daśa=18)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ऋषिनाम (proper noun)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
चक्र-राज-रथ-इन्द्रस्यof Cakrarāja-rathendra (lord of the chariot)
चक्र-राज-रथ-इन्द्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) + राज (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (of the lord of the chariot named Cakrarāja / of Cakrarāja-rathendra)
याःwhich (feminine plural)
याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धसूचक सर्वनाम (relative pronoun)
पर्वणिin the section/at the stage
पर्वणि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपर्वन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘on/at the section/occasion’
समाश्रिताःhaving taken refuge/being stationed
समाश्रिताः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-आ-श्रि (धातु) → समाश्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकालिक कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (agreeing with याः)
देवताःdeities
देवताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
प्रकट-अभिख्याःhaving well-known/manifest appellations
प्रकट-अभिख्याः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रकट (प्रातिपदिक) + अभिख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः—कर्मधारय (having manifest/known names)
तासाम्of those (feminine)
तासाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
आख्याम्name/appellation
आख्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
निवेदयtell, report
निवेदय:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-विद् (धातु)
Formलोट्-लकार (आज्ञार्थ/imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्