Shloka 1
Daṇḍanātha-Śyāmalā Senāyātrā (The Marshal Śyāmalā’s Military Procession) / दण्डनाथश्यामला सेनायात्रा
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने दण्डनाथाश्यामलासेनायात्रा नाम सप्तदशो ऽध्यायः अथ राजनायिका श्रिताज्वलिताङ्कुशा फणिसमानपाशभृत् / कलनिक्वणद्वलयमैक्ष्वं धनुर्दधती प्रदीप्तकुसुमेषुपञ्चका
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne daṇḍanāthāśyāmalāsenāyātrā nāma saptadaśo 'dhyāyaḥ atha rājanāyikā śritājvalitāṅkuśā phaṇisamānapāśabhṛt / kalanikvaṇadvalayamaikṣvaṃ dhanurdadhatī pradīptakusumeṣupañcakā
Translation
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના ઉત્તરભાગમાં, હયગ્રીવ–અગસ્ત્ય સંવાદના લલિતોપાખ્યાનમાં ‘દંડનાથા-શ્યામલા-સેનાયાત્રા’ નામે સત્તરમો અધ્યાય. ત્યારબાદ રાજનાયિકા, જ્વલિત અંકુશનો આશ્રય લઈને, સર્પસમાન પાશ ધારણ કરીને, મધુર નિક્વણતા કંકણોથી શોભિત, ઇક્ષુ-ધનુષ ધારણ કરતી અને પ્રદીપ્ત કুসુમબાણોની પંચક લઈને પ્રગટ થઈ।
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्य-समाप्ति/उद्धरण-सूचक (quotative/closure particle)
श्री-ब्रह्माण्ड-महा-पुराणेin the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
श्री-ब्रह्माण्ड-महा-पुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) + महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः: ब्रह्माण्डस्य महापुराणम् (षष्ठी-तत्पुरुष) with honorific श्री-
उत्तर-भागेin the latter section
उत्तर-भागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः: उत्तरः भागः (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय)
हयग्रीव-अगस्त्य-संवादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीव-अगस्त्य-संवादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक) + अगस्त्य (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः: हयग्रीवागस्त्ययोः संवादः (षष्ठी-तत्पुरुष)
ललित-उपाख्यानेin the Lalitā episode
ललित-उपाख्याने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक) + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समासः: ललितायाः उपाख्यानम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
दण्डनाथ-श्यामला-सेना-यात्राthe march of the army of Daṇḍanātha Śyāmalā
दण्डनाथ-श्यामला-सेना-यात्रा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदण्डनाथ (प्रातिपदिक) + श्यामला (प्रातिपदिक) + सेना (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; शीर्षक-समासः: दण्डनाथस्य श्यामलायाः सेनायाः यात्रा (बहु-षष्ठी-तत्पुरुष-श्रृंखला)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-निर्देशक (naming particle)
सप्तदशःseventeenth
सप्तदशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तदश (संख्याप्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal) = ‘seventeenth’
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अथthen/now
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भ/अनन्तर (sequence marker)
राज-नायिकाthe royal heroine/leader
राज-नायिका:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराज (प्रातिपदिक) + नायिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः: राज्ञः नायिका (षष्ठी-तत्पुरुष)
श्रित-आज्वलित-अङ्कुशाholding/possessing a blazing goad
श्रित-आज्वलित-अङ्कुशा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रित (कृदन्त; √श्रि श्रयणे, क्त) + आज्वलित (कृदन्त; आ+√ज्वल्, क्त) + अङ्कुश (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः: आज्वलितम् अङ्कुशम् श्रिता (कर्म-तत्पुरुष-श्रृंखला)
फणि-समान-पाश-भृत्bearing a noose like a serpent
फणि-समान-पाश-भृत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootफणि (प्रातिपदिक) + समान (प्रातिपदिक) + पाश (प्रातिपदिक) + भृत् (कृदन्त/प्रातिपदिक; √भृ धारणे)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘भृत्’ = धारणकर्तृवाचक; समासः: फणिसमानः पाशः यस्याः सा (बहुव्रीहि-भावार्थः, परन्तु रूपतः उपपद-तत्पुरुष-प्राय)
कल-निक्वणत्-वलयम्a bracelet making a sweet jingling sound
कल-निक्वणत्-वलयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकल (प्रातिपदिक) + निक्वणत् (कृदन्त; √क्वण्/क्वणँ शब्दे, शतृ) + वलय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः: कलं निक्वणत् वलयम्
ऐक्ष्वम्made of sugarcane
ऐक्ष्वम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइक्ष्वु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; इक्ष्वु-सम्बन्धि (made of sugarcane)
धनुःbow
धनुः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दधतीbearing
दधती:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√धा (धातु; धा धारणे)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘bearing/holding’
प्रदीप्त-कुसुम-इषु-पञ्चकाhaving a set of five blazing flower-arrows
प्रदीप्त-कुसुम-इषु-पञ्चका:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रदीप्त (कृदन्त; प्र+√दीप्, क्त) + कुसुम (प्रातिपदिक) + इषु (प्रातिपदिक) + पञ्चक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः: प्रदीप्तानि कुसुम-इषवः (कर्मधारय/तत्पुरुष) तेषां पञ्चकं यस्याः सा (बहुव्रीहि-भावार्थः)