Shloka 121
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
प्रभ्रशयन्ते विमुक्तानि तारा ऋक्षग्रहैस्तथा / ततस्तेषु व्यतीतेषु त्रैलोक्यस्येश्वरेष्विह
Transliteration
prabhraśayante vimuktāni tārā ṛkṣagrahaistathā / tatasteṣu vyatīteṣu trailokyasyeśvareṣviha
Translation
તારાઓ પણ નક્ષત્રો અને ગ્રહો સાથે બંધનમુક્ત થઈ નીચે પડવા લાગે છે. અને જ્યારે તે બધાં વિલીન થાય, ત્યારે અહીં ત્રિલોકના અધિપતિઓનું પણ અંત થાય છે.
Word by Word
प्रभ्रशयन्तेfall down, collapse
प्रभ्रशयन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + √भ्रंश्/भ्रश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, आत्मनेपद; अर्थः—पतन्ति/च्यवन्ते
विमुक्तानिreleased, loosened
विमुक्तानि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + √मुच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (released, loosened)
ताराःstars
ताराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतारा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
ऋक्ष-ग्रहैःwith the constellations and planets
ऋक्ष-ग्रहैः:
Sahakari (सहकारी/करण)
TypeNoun
Rootऋक्ष (प्रातिपदिक) + ग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः—द्वन्द्व (ऋक्षाः च ग्रहाः च)
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: 'thus/also')
ततःthen/thereafter
ततः:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (thereupon/from that)
तेषुin/among those
तेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन (pronoun)
व्यतीतेषुwhen (they) have passed
व्यतीतेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवि + अति + √इ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (having passed/elapsed)
त्रैलोक्यस्यof the three worlds
त्रैलोक्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास
ईश्वरेषुamong the lords/rulers
ईश्वरेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
इहhere
इह:
Desha (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb: 'here/in this context')